Archief 745
Inventaris 745-419
Pagina 67
Dossier 100
Jaar 1944
Stadsarchief

Getypte brief/doorslag (Abschrift in Uebersetzung - vertaalde kopie).

26 juli 1944. Van: Edward Voûte (Regeringscommissaris/Burgemeester van Amsterdam). Aan: Onbekend (waarschijnlijk een rijkscommissariaat of een ministerie).

Origineel

Getypte brief/doorslag (Abschrift in Uebersetzung - vertaalde kopie). 26 juli 1944. Edward Voûte (Regeringscommissaris/Burgemeester van Amsterdam). Onbekend (waarschijnlijk een rijkscommissariaat of een ministerie). Abschrift in Uebersetzung

L M Nr. 1079 / 43
Amsterdam, den 26. Juli 1944

Unter Bezugnahme auf mein Schreiben Nr. 5790/12 SI vom 11. d. M. gestatte ich mir, nochmals auf die Bestimmung der Produkte von den sogenannten Vertragsfeldern zurückzukommen. In diesem Schreiben erinnerte ich Sie an das Rundschreiben des Innenministeriums vom 15. Dezember 1943, in welchem die Gemeindeverwaltung nachdrücklichst ersucht wurde zu erwägen, wie wünschenswert eine Ergänzung der Gemüseversorgung wäre. Insbesondere lenke ich Ihre Aufmerksamkeit auf den Punkt 7 dieses Rundschreibens, in welchem es wörtlich heisst: "Die erzielte Ernte - auf den sogenannten Vertragsfeldern - bleibt voll und ganz zur Verfügung der Gemeinde, welche dafür zu sorgen hat, dass die Produkte den Einwohnern zugute kommen"; von dem gleichen Gedankengang ist offensichtlich auch bei der Förderung von Betriebsgärten ausgegangen worden, deren Erträge den Gefolgschaftsmitgliedern der betreffenden Betriebe zugute kommen soll.

Damit habe ich Ihnen meine ersten Bedenken gegen die Entscheidung zum Ausdruck gebracht, dass die auf den Vertragsfeldern geernteten Frühkartoffeln bei der örtlichen Verteilungsstelle für den Kartoffelhandel (Vebena) gemeldet werden müssten; ich wünsche ebenfalls mit Nachdruck Stellung zu nehmen gegen die Vorschrift, dass die Erbsen, die auf den Feldern stehen bleiben, bei der Provinzialbehörde für Ackerprodukte (Pika) eingeliefert werden müssen. Diese Vorschriften stehen in direktem Widerspruch zu den oben angeführten Bedingungen, auf Grund deren meinerseits gerne beschlossen wurde, bei den Anbau von Gemüse und Kartoffeln auf sogenannten Vertragsfeldern voll und ganz mitzuwirken.

Aber bestimmt verletzend ist der Unterschied zwischen der Behandlung von Gemeinden und Betrieben in dieser Frage. Dieser Tage habe ich festgestellt, dass insgesamt etwa 250 Mann von den Gefolgachaften der Firmen "Nederlandsche Scheepsbouw Maatschappij" und "Nederlandsch Indische Handelsbank" die Möglichkeit erhielten, während einer Woche in den Betriebsgärten zu ernten; der gesamte Ertrag kam den genannten Betrieben zugute und konnte dem Personal über die bestehenden Rationen hinaus zur Verfügung gestellt werden.

Ich muss hierbei feststellen, dass den Betrieben gegenüber die obenerwähnte Zusage gehalten wird, nicht aber gegenüber der Gemeinde; dass obendrein die Gefolgschaften dieser Betriebe daraus in besonderem Masse Vorteil haben, weil sie Extra-Lebensmittel bekommen, während das städtische Personal solche nicht wird erhalten können und dadurch aufs neue in eine ungünstige Lage kommt.

Und zum Schlusse habe ich mich mit Verwunderung gefragt, wie es möglich ist, dass Privatbetrieben offensichtlich noch Personal in grosser Anzahl entzogen werden kann, während bei der Stadtverwaltung infolge der Forderung von Personal zwecks Arbeitseinsatz hierzulande und im Ausland ein derartiges Manko entstanden ist, dass jegliche Sonderarbeit unterbleiben muss.

DER BÜRGERMEISTER VON AMSTERDAM
gez. V o û t e

DER GENERALSEKRETÄR
gez. J. F. Franken

Hierzu darf ich wohl noch bemerken, dass das Personal von Rüstungsbetrieben - wie das von der "Nederlandsche Scheepsbouw Maatschappij" - schon als Personal eines Rüstungsbetriebes für Sonderlebensmittel in Betracht kommt. Kann dieser Betrieb dann noch einen Gemüsegarten dazu halten und versorgen, dann wird sein Personal auch über diese Sonderrationen hinaus nochmals begünstigt. * Kern van het geschil: Burgemeester Voûte protesteert tegen het feit dat de opbrengst van de "contractvelden" (gemeentelijke landbouwgrond voor voedselvoorziening) moet worden afgestaan aan centrale distributieorganen (Vebena en Pika), terwijl private bedrijven de volledige opbrengst van hun eigen bedrijfstuinen mogen houden voor hun personeel.
* Ongelijke behandeling: Voûte wijst op de "bevoorrechte" positie van grote bedrijven zoals de Nederlandsche Scheepsbouw Maatschappij (NSM) en de Nederlandsch Indische Handelsbank (NIHB). Hun personeel krijgt extra rantsoenen uit eigen tuinen bovenop hun reguliere rantsoen, terwijl het gemeentepersoneel van Amsterdam buiten de boot valt.
* Arbeidseisen: Er is een felle ondertoon over de Arbeitseinsatz. Voûte vraagt zich geërriteerd af waarom bedrijven nog honderden mensen kunnen vrijmaken voor tuinierwerkzaamheden, terwijl de gemeente Amsterdam kampt met enorme personeelstekorten omdat ambtenaren gedwongen tewerkgesteld worden (zowel in Nederland als in Duitsland).
* Militair belang: De toevoeging van de Secretaris-Generaal onderstreept dat personeel van defensie-gerelateerde bedrijven (Rüstungsbetriebe) al extra rantsoenen krijgt. Dat zij óók nog eens eigen tuinen mogen exploiteren, wordt als dubbele bevoordeling gezien. * Tijdskader: Juli 1944. De geallieerden zijn geland in Normandië en rukken op. De voedselsituatie in de bezette Nederlandse steden wordt steeds nijpender, wat de opmaat vormt naar de Hongerwinter van 1944-1945.
* Edward Voûte: Hoewel Voûte een door de Duitsers benoemde NSB-burgemeester was, toont dit document hem in zijn rol als stadsbestuurder die probeert de belangen van de Amsterdamse bevolking en zijn eigen ambtenarenapparaat te beschermen tegen de verstikkende regelgeving en vorderingen van de bezetter.
* Bureaucratische strijd: Het document illustreert de complexe verhoudingen tussen de lokale overheid, de centrale distributieapparaten (zoals Vebena voor aardappelen en Pika voor akkerbouwproducten) en de belangen van de oorlogsindustrie die door de Duitsers prioritair werd behandeld. De strijd om voedsel was in 1944 veranderd in een administratieve en politieke strijd om overleving. F. Franken Gemeente Amsterdam NSB

Samenvatting

  • Kern van het geschil: Burgemeester Voûte protesteert tegen het feit dat de opbrengst van de "contractvelden" (gemeentelijke landbouwgrond voor voedselvoorziening) moet worden afgestaan aan centrale distributieorganen (Vebena en Pika), terwijl private bedrijven de volledige opbrengst van hun eigen bedrijfstuinen mogen houden voor hun personeel.
  • Ongelijke behandeling: Voûte wijst op de "bevoorrechte" positie van grote bedrijven zoals de Nederlandsche Scheepsbouw Maatschappij (NSM) en de Nederlandsch Indische Handelsbank (NIHB). Hun personeel krijgt extra rantsoenen uit eigen tuinen bovenop hun reguliere rantsoen, terwijl het gemeentepersoneel van Amsterdam buiten de boot valt.
  • Arbeidseisen: Er is een felle ondertoon over de Arbeitseinsatz. Voûte vraagt zich geërriteerd af waarom bedrijven nog honderden mensen kunnen vrijmaken voor tuinierwerkzaamheden, terwijl de gemeente Amsterdam kampt met enorme personeelstekorten omdat ambtenaren gedwongen tewerkgesteld worden (zowel in Nederland als in Duitsland).
  • Militair belang: De toevoeging van de Secretaris-Generaal onderstreept dat personeel van defensie-gerelateerde bedrijven (Rüstungsbetriebe) al extra rantsoenen krijgt. Dat zij óók nog eens eigen tuinen mogen exploiteren, wordt als dubbele bevoordeling gezien.

Historische Context

  • Tijdskader: Juli 1944. De geallieerden zijn geland in Normandië en rukken op. De voedselsituatie in de bezette Nederlandse steden wordt steeds nijpender, wat de opmaat vormt naar de Hongerwinter van 1944-1945.
  • Edward Voûte: Hoewel Voûte een door de Duitsers benoemde NSB-burgemeester was, toont dit document hem in zijn rol als stadsbestuurder die probeert de belangen van de Amsterdamse bevolking en zijn eigen ambtenarenapparaat te beschermen tegen de verstikkende regelgeving en vorderingen van de bezetter.
  • Bureaucratische strijd: Het document illustreert de complexe verhoudingen tussen de lokale overheid, de centrale distributieapparaten (zoals Vebena voor aardappelen en Pika voor akkerbouwproducten) en de belangen van de oorlogsindustrie die door de Duitsers prioritair werd behandeld. De strijd om voedsel was in 1944 veranderd in een administratieve en politieke strijd om overleving.

Genoemde Personen 1

Locaties

Amsterdam.

Producten

A.G.F. (Aardappelen): Aardappel A.G.F. (Fruit): Appel A.G.F. (Fruit): Fruit A.G.F. (Groenten): Groente A.G.F. (Groenten): Sla Dieren: Hond Vis & Zee: Aal Vis & Zee: Vis Vleeswaren: Rund Vleeswaren: Vlees

Thema's

Duitsland/Oosten Dwang/Vordering Jodenster/Maatregelen

Organisaties

Gemeente Amsterdam NSB

Gerelateerde Documenten 6