Ambtelijk rapport (proces-verbaal) betreffende een prijscontrole. Dienst van het Marktwezen
te
Amsterdam.

R A P P O R T.

Naar aanleiding van een schrijven No 2 c/41/1M is door ons Boon en de Grebber een nader onderzoek ingesteld. Wij rapporteeen U het volgende:
Op Donderdag 20 Juli 19944, omstreeks 14,30 uur, bevonden wij ons ter hoogte van perceel Haarlemmerweg 600 en constateerde, dat door de ons bekende kleinhandelaar in groente en fruit genaamd Ros, aan het publiek groente en fruit werd verkocht. Wij hielden een dame, nadat deze het een en ander bij Ros had gekocht staande en vroegen haar, wat zij gekocht had, en hoeveel zij hiervoor betaald had. Deze dame liet hetgeen zij gekocht had aan ons zien en verklaarde het volgende:
"Ik heb zoojuist bij Ros, uien postelein, Rabarber en aalbessen gekocht. Voor de uien heb ik $f$-0,35 per kg betaald, voor de postelein $f$-0,30, voor de rabarber $f$-0,14 per kg en voor de aalbessen $f$-0,40 per ½ kg. Wij verzochten de dame met ons mede te gaan, waarop zij ten antwoord gaf, dat zij dat liever niet deed, daar zij anders gedupeerd zou zijn en geen groente of fruit meer van Ros zou kunnen koopen."
Daarna hoorde wij de ons bekende kleinhandelaar Ros, desgevraagd gaf hij op te zijn genaamd:
- Gerardus Johannes Ros, -
geboren te Amsterdam 29 April 1898, kleinhandelaar in groente en fruit en wonende Haarlemmerweg 613/III te Amsterdam.
Nadat wij hem van het een en ander in kennis hadden gesteld verklaarde hij: "Ik beken zooeven groente en fruit verkocht te hebben. Voor de uien heb ik $f$-0,30 voor postelein $f$-0,28 voor voor rabarber $f$-0.14 per kg berekend. Voor de aalbessen heb ik $f$-0.26 per pond berekend. Ik heb mij vergist wat betreft den prijs van de uien, doch de andere artikelen heb ik tegen de vastgestelden prijs verkocht, met uitzondering dat ik één cent meer mag berekenen aangezien ik het aan huis bezorg. Al deze handel heb ik heden morgen op de Centrale Markt gekocht op mijn toewijzing. Hier zijn de nota's er van en kan U de zaak controleeren."
Inderdaad bleek ons uit de gegevens dat Ros zijn groente en fruit dien dag bij diverse grossiers tegen de vastgestelden prijs had gekocht. Gezien de klacht van de klanten van Ros en de door ons geconstateerde overtreding, hebben wij Ros een proces verbaal aangezegd, betreffende overschrijding van de maximum prijzen.

Amsterdam 25 Juli 1944

Den Heer Inspecteur
van het Marktwezen.

[Handgeschreven:]
Gezien 26-7-44
[onleesbare handtekening]
28-7-44

controleurs,
[Handtekening: J.P.N. Boon]
J.P.N. Boon.
[Handtekening: J.H. de Grebber]
J.H. de Grebber. * Inhoud: Het rapport beschrijft een controle op de naleving van de maximumprijzen voor levensmiddelen tijdens de bezettingsjaren. Controleurs Boon en De Grebber betrappen de handelaar Ros op het verkopen van producten boven de vastgestelde prijs.
* Bewijsvoering: De controleurs gebruiken de getuigenis van een klant (die anoniem wenst te blijven uit angst voor uitsluiting van verdere verkoop, wat duidt op de schaarste in die tijd) en vergelijken de verkoopprijzen met de inkoopnota's van de Centrale Markt.
* Verweer van de verdachte: Ros voert aan dat hij een fout heeft gemaakt met de uienprijs en dat hij een toeslag van één cent rekent voor bezorging aan huis. Dit verweer wordt niet geaccepteerd als voldoende rechtvaardiging.
* Taalgebruik: Typisch ambtelijk jargon uit de jaren '40 ("staande houden", "het een en ander in kennis stellen", "proces verbaal aangezegd"). Er zit een opvallende typefout in de datum (19944). Dit document stamt uit de late fase van de Duitse bezetting van Nederland (juli 1944). Vanwege de enorme schaarste aan voedsel en goederen had de bezetter (en de Nederlandse overheid onder toezicht) strikte maximumprijzen ingesteld om prijsopdrijving en zwarte handel tegen te gaan. De "Dienst van het Marktwezen" speelde een cruciale rol in de handhaving hiervan.

De angst van de getuige om "gedupeerd" te worden als zij officieel zou getuigen, illustreert de precaire positie van consumenten: zij waren voor hun dagelijkse behoeften volledig afhankelijk van de gunst van lokale handelaren. De Haarlemmerweg en de nabijgelegen Centrale Markthallen (tegenwoordig het Food Center Amsterdam) waren in die tijd het kloppende hart van de Amsterdamse voedselvoorziening. J.P.N. Boon (controleur) J.H. de Grebber (controleur) Gerardus Johannes Ros (kleinhandelaar). Marktwezen