Handgeschreven ambtelijke notitie / rapportage. 24 juli 1939 (met een latere aantekening van 26 juli 1939). Werkendam, M.
Westerstraat
rapport De Wolff

telef. 24/7 1939
sloeg een zeer onheusche toon aan door de telefoon; ik kreeg er geen woord tusschen. Werkendam zei o.a., dat ik zeker wel wist, dat er eenigen tijd geleden een marktambtenaar op niet erg eervolle wijze van de markt was verdwenen. Nu, hij zou zorgen, dat De Wolff een soortgelijken weg ging, want dan zou hij de gedragingen van dezen marktambtenaar wel eens opnemen en dan was het zoo gebeurd!

(vrouw Werkendam is ziek; daardoor moest hij zelf op wstr. staan; hij had oom meegenomen om hem te helpen; Werkendam zegt, dat hij om 12 uur even ging eten en dat oom toen even alleen achter stal stond; Wolff kwam en liet onmiddellijk inpakken; zie hieromtrent echter rapport Wolff)

[Paraaf] 26/7 '39 Het document beschrijft een escalerend conflict tussen een marktkoopman (M. Werkendam) en de marktautoriteiten (vertegenwoordigd door De Wolff).

De tekst valt uiteen in twee delen:
1. De telefonische bedreiging: Werkendam heeft op 24 juli 1939 telefonisch contact gezocht met een ambtenaar (mogelijk de superieur van De Wolff). De toon was agressief ("onheusche toon"). Werkendam uit een expliciet dreigement: hij refereert aan een eerdere ambtenaar die ontslagen is ("op niet erg eervolle wijze van de markt verdwenen") en stelt dat hij er persoonlijk voor zal zorgen dat De Wolff hetzelfde lot beschoren is.
2. De aanleiding van het conflict: In het gedeelte tussen haakjes wordt de feitelijke situatie op de Westerstraat geschetst. Werkendam voert als verzachtende omstandigheid aan dat zijn vrouw ziek was en dat hij zijn oom als hulp had meegenomen. Terwijl Werkendam zelf lunchte, stond de oom alleen bij de kraam. Dit was blijkbaar tegen de regels (mogelijk mocht een stalhouder niet onbeheerd achterlaten of mocht de oom daar niet zelfstandig staan), waarop De Wolff direct sanctionerend optrad door de kraam te laten inpakken. Dit document stamt uit juli 1939, vlak voor het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog. De Westerstraat is een bekende marktlocatie in de Jordaan in Amsterdam. De marktpolitie en marktmeesters hielden in deze periode streng toezicht op de naleving van de marktverordeningen (zoals aanwezigheidsplicht en persoonlijke exploitatie).

De naam "Werkendam" is een veelvoorkomende Joodse naam in Amsterdam; gezien de datum en de locatie is het zeer waarschijnlijk dat dit een rapportage betreft uit de archieven van de Amsterdamse Marktwezen, die in die jaren nauwgezet dossiers bijhielden van alle marktkooplieden. De felle reactie van de koopman kan duiden op de grote economische druk en de spanningen die er in die tijd heersten op de Amsterdamse markten.