Getuigenverklaringen / Proces-verbaal (doorslag van typoscript).
Origineel
Getuigenverklaringen / Proces-verbaal (doorslag van typoscript). 24 april 1944. [Links in de marge handgeschreven:]
Ongeveer 10 minuten na F hij
X apart ver- melden
X apart vert [?] melden
[Typoscript:]
mij twee bussen solution te koop aanbood. Hiervoor zou ik hem dan f 10 moeten betalen. Of hij de bussen solution bij zich had weet ik niet. Gezien heb ik ze in elk geval niet. Ik ben op het aanbod van de Kock niet ingegaan waarna hij zich weer verwijderde. Hoe de Kock aan deze bussen solution gekomen was weet ik niet. Eenige tijd later op dien middag liet de commandant Snoeks allarm maken en deelde hij mede dat er een pak met bussen solution gestolen was, naar hij vermoedde door iemand van onze menschen. Snoek gaf bevel dat deze bussen terug moesten komen, daar hij anders de poltie zou waarschuwen. Na dit appêl zag ik dat mijn collega Scheen zich met een gevulde zak in het commandanten verblijf begaf. Later vernam ik dat een aantal bussen met solution had terug ~~gebracht~~ gebracht. Hoe Scheen daar aan gekomen was weet ik niet"
Vervolgens hoorde ik: Hendrik Thomas Smit, oud 32 jaar, hulpbrandwacht, dienstdoende op de post Centrale Markt, wonende Spaarndammerdijk 153, die als volgt verklaarde:
Op 24 April 1944 omstreeks 5 uur n.m bevond ik mij met mijn collega's Ligtenberg en van der Maas in de cantine van onze kazerne toen de hulpbrandwacht de Kock bij ons kwam en aan mijn collega van der Maas twee bussen solution te koop aanbood. Voor beide bussen wilde hij ~~f 10.-~~ hebben. Van der Maas is echter op dit aanbod niet ingegaan waarna de Kock weer heenging. Vrij spoedig daarna moesten wij allen op appêlkomen en werd ons door den dienstdoenden commandant medegedeeld dat er een heel pak met bussen solution verdwenen was. Hoe dat precies in elkaar zat weet ik niet doch wel herinner ik mij, dat later op dien dag de hulpbrandwacht Scheen met een gevulde zak het commandantenver- ~~blijf~~ blijf inging. Zooals ik later vernam waren het de bussen met solution die hij daar gebracht had. Hoe Scheen en Kock aan de Solution gekomen waren weet ik niet"
Voorts hoorde ik, rapporteur,: Karel Lodewijk Scheen, geboren te Amsterdam-dam 6 Maart 1906, hulpbrandwacht, dienstdoende op de post Centrale Markt en wonende Polanenstraat 76/1 te Amsterdam, die mij het volgende verklaarde:
Op 24 April 1944 omstreeks 5 uur n.m bevond ik mij op de post Centrale Markt, Toen de dienstdoende commandant, de onderbrandmeester Snoeks allarm liet maken en wij allen buiten moesten aantreden. Snoeks deelde ons toen mede, dat van een lorrie welke voor den ingang van onze kazerne gestaan had een pak bussen met solution was verdwenen en dat dit vermoedelijk door iemand van onze menschen moest zijn gedaan. Snoeks gaf bevel dat deze zaak zoo spoedig mogelijk in orde moest komen daar hij anders de politie in dit geval zou betrekken.
Ik ben toen min of meer als bemiddelaar opgetreden en heb later in een zak de bussen solution teruggebracht bij den commandant Snoeks. Van wie de bussen afkomstig zijn doet niets ter zake want de zaak zou hiermede afgedaan zijn. Ik kan U dan ook verder geen inlichtingen geven."
Hierna gehoord: ADRIEN GUILLAUME DE KOCK, geboren te Amsterdam 18 December 1912, Hulpbrandwacht dienstdoende op de post Centrale Markt wonende Bestevaerstraat 102 alhier, die verklaarde:
Op Maandag 24 April 1944 omstreeks 5 uur n.m bevond ik mij bij den ingang van onze kazerne op het terrein van de Centrale Markt toen ik op eenige afstand op een zandkist een bus zag staan die, zooals mij bij het openen bleek gevuld was met solution. Ik heb deze bus weggenomen en mij hiermede naar de cantine van onze kazerne begeven. Daar bevond zich mijn collega van der Maas aan wien ik de bus solution te koop aanbood voor f ~~10~~ f 5.- Maas ging er evenwel niet op in en ben ik teruggekeerd naar de slaapzaal van onze kazerne. Daar heb ik de bus solution op mijn bed tusschen de dekens verstopt. Weinige oogenblikken nadat dit gebeurd was leit de onder-brandmeester Snoeks allarm maken en moesten wij allen voor de kazerne aantreden. Hij deelde toen mede dat er vermoedelijk door iemand van onze menschen een pak met bussen solution was weggenomen en dat deze bussen binnen een door hem vaste gestelde Het document bevat de verklaringen van vier personen (waarvan één incompleet aan de top) over een incident met diefstal van "solution" (lijm voor rubberbanden). De kern van de zaak is dat de hulpbrandwacht Adrien Guillaume de Kock een gevonden of gestolen pak bussen solution probeerde te verkopen aan collega's in de kantine voor 5 of 10 gulden. Nadat commandant Snoeks dreigde met de politie, trad Karel Lodewijk Scheen op als "bemiddelaar" om de goederen anoniem terug te brengen.
De verklaringen tonen kleine inconsistenties:
* Smit verklaart dat De Kock twee bussen aanbood voor 10 gulden.
* De Kock zelf verklaart dat hij één bus aanbood voor 5 gulden (nadat hij de oorspronkelijke "10" in de getuigenis heeft laten corrigeren).
De handgeschreven kanttekeningen ("apart melden") suggereren dat bepaalde getuigenissen of personen apart behandeld moesten worden in het verdere onderzoek of politierapport. Dit document dateert uit april 1944, midden in de Duitse bezetting van Nederland. Grondstoffen zoals rubber en "solution" (onmisbaar voor het plakken van fiets- en autobanden) waren destijds uiterst schaars en alleen op de bon of de zwarte markt verkrijgbaar. Dit verklaart waarom de diefstal van een pak bussen lijm hoog werd opgenomen door de commandant.
De "Hulpbrandwacht" bestond vaak uit burgers die waren aangesteld om de professionele brandweer te ondersteunen, met name noodzakelijk vanwege de toenemende geallieerde bombardementen. De locatie "Centrale Markt" (de huidige Food Center Amsterdam aan de Jan van Galenstraat) was een strategisch belangrijk logistiek punt in de stad. De dreiging van de commandant om de politie (onder Duits gezag) in te schakelen, was een zwaar drukmiddel in die tijd. Commandant Snoeks Hendrik Thomas Smit Karel Lodewijk Scheen Adrien Guillaume de Kock.