13 december 1938. Gemeente Amsterdam, Kabinet van den Burgemeester. Den Heer Wethouder voor de Levensmiddelen, Wasch- en schoonmaak-, bad- en zweminrichtingen. № 869 L.M. 1938 14/12
GEMEENTE AMSTERDAM (Geheim)
№ 1/81/1 M. 1938 15/12 mi. [onduidelijk]
Hr. Slijper [onduidelijk]
KABINET AMSTERDAM, 13 December 1938.
van den Hr. Thivesse
BURGEMEESTER

No. 1367.
~~BIJLAGEN:~~

De Minister van Binnenlandsche Zaken heeft er mijn aandacht op gevestigd, dat korten tijd geleden aan een particulier van vreemde nationaliteit, mede van Overheidswege, zeer uitgebreide gegevens zijn verstrekt omtrent de terreingesteldheid van een deel van ons land, welke gegevens zouden dienen voor een wetenschappelijke studie ten behoeve van het behalen van een doctorstitel.

Het gevaar bestaat, dat buitenlandsche Generale Staven langs dezen weg gegevens verzamelen omtrent terreinen, welke groote militaire beteekenis hebben.

Genoemde Minister heeft mij daarom verzocht te bevorderen, dat door het gemeentepersoneel geen gegevens omtrent de terreingesteldheid van Nederland in den ruimsten zin van het woord, welke militaire waarde zouden kunnen hebben, aan vreemdelingen worden verstrekt, zonder dat daartoe machtiging is verkregen van den Minister, tot het gebied van wiens zorg of onder wiens bemoeiingen de aangelegenheid, waaromtrent informaties worden gevraagd, behoort.

[Omkaderd in de tekst:] Bij het vorenstaande wordt uiteraard niet gedacht aan gegevens, welke voor een ieder toegankelijk zijn, zooals in den handel verkrijgbare kranten, statistieken e.d. [Einde omkadering]

Aangezien de mogelijkheid niet is buitengesloten, dat vreemdelingen voor het verkrijgen van gegevens als hier bedoeld, personen van Nederlandsche nationaliteit als tusschenpersoon zullen bezigen, dient ook met betrekking tot het verstrekken aan Nederlanders van gegevens als hiervoren aangegeven uiterste voorzichtigheid te worden betracht.

Ik moge U verzoeken te bevorderen, dat alvorens gegevens als bovenbedoeld worden verstrekt, mijn oordeel wordt ingewonnen. De eventueel noodig geachte machtiging van den er bij betrokken Minister zal dan mijnerzijds worden gevraagd.

Het verdient aanbeveling aan dit schrijven niet meer bekendheid te geven, dan voor het daarmede beoogde doel is vereischt.

De Burgemeester van Amsterdam,
[Handtekening: W. de Vlugt]

Aan den Heer Wethouder voor de
Levensmiddelen, Wasch- en schoon-
maak-, bad- en zweminrichtingen. * Kernboodschap: De brief bevat een strikte waarschuwing tegen het ongecontroleerd verstrekken van geografische en infrastructurele gegevens aan buitenlanders of verdachte tussenpersonen.
* Aanleiding: Een incident waarbij uitgebreide terreingegevens aan een buitenlandse particulier werden gegeven voor een zogenaamde wetenschappelijke promotie (doctorstitel), wat achteraf werd gezien als een risico voor de nationale veiligheid.
* Instructie: Gemeentepersoneel mag geen informatie met potentiële militaire waarde verstrekken zonder expliciete toestemming van de betreffende Minister en na tussenkomst van de Burgemeester.
* Uitzondering: Openbare bronnen zoals kranten en gepubliceerde statistieken vallen buiten deze restrictie.
* Veiligheidsaspect: Er wordt expliciet gewaarschuwd voor het gebruik van Nederlandse 'stromannen' door buitenlandse inlichtingendiensten. Dit document stamt uit december 1938, een periode van extreem hoge internationale spanning in Europa, minder dan een jaar voor het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog. De Nederlandse overheid was in deze jaren zeer beducht voor spionage, met name door Nazi-Duitsland.

Het incident waar de brief naar verwijst (gegevensverstrekking voor een "wetenschappelijke studie") illustreert hoe inlichtingendiensten in die tijd probeerden onder de radar te blijven door legitiem lijkende onderzoeksvragen te gebruiken. De brief toont de groeiende staat van paraatheid en de verscherping van de veiligheidsprocedures binnen het civiele apparaat van de gemeente Amsterdam. De burgemeester op dat moment was Willem de Vlugt, die deze instructies doorstuurde naar de verschillende departementen binnen zijn gemeente (in dit geval de wethouder verantwoordelijk voor onder andere levensmiddelen en badinrichtingen). W. de Vlugt Gemeente Amsterdam