H. Fransman

Handgeschreven brief (verzoekschrift).

In deze brief verzoekt sergeant H. Fransman de directeur van het Amsterdamse Marktwezen om de verlenging of aanvraag van zijn "marktkaart" buiten zijn aanwezigheid om te regelen. De reden hiervoor is dat hij als gemobiliseerd militair geen verlof ("periodiek") krijgt om persoonlijk naar de Jan van Galenstraat te komen. De brief is formeel en beleefd van toon, geschreven in de derde persoon ("ondergetekende", "verblijft hij"). Opvallend is de snelle ambtelijke afhandeling: de brief is gedateerd op 11 november, ontvangen op de 13e (gezien de aantekening bovenin) en reeds op 14 november voorzien van een akkoord ("acc"). Fransman heeft twee pasfoto's bijgevoegd om de administratieve afhandeling op afstand mogelijk te maken.

Formele brief / Rekest

In deze brief verzoekt de heer H. Fransman de dienst Marktwezen om het behoud van zijn vaste marktstaanplaatsen in de **Rijnstraat** en op het **Maasplein**. De brief geeft inzicht in de precaire financiële situatie van een kleine zelfstandige aan de vooravond van de Tweede Wereldoorlog: 1. **Sociale context:** De schrijver zat in een procedure voor 'steun' (sociale bijstand), wat destijds gepaard ging met een streng onderzoek naar de middelen van bestaan. Hierdoor kon hij niet eerder reageren op correspondentie van de gemeente. 2. **Financiële nood:** Vanwege zijn armoede heeft hij een schuld opgebouwd (vermoedelijk achterstallig marktgeld). Hij verzoekt om kwijtschelding of uitstel van betaling totdat hij zijn handel weer kan hervatten. 3. **Geografie:** De locaties (zowel het woonadres als de marktplaatsen) situeren zich in de Amsterdamse Rivierenbuurt.

Officiële brief (aanmaning).

Het document is een formele ingebrekestelling wegens het niet betalen van marktgeld (stageld). De heer H. Fransman, een marktkoopman met een vaste standplaats op de Ten Katemarkt in Amsterdam-West, heeft een betalingsachterstand van meer dan drie weken. De brief stelt een strikt ultimatum: er moet voor 21 januari 1940 worden betaald, anders verliest de betrokkene per 22 januari onherroepelijk zijn vergunning voor de marktplaats. Dit is gebaseerd op artikel 11 van het destijds geldende Marktreglement. Opvallend is de expliciete vermelding dat bij overmacht (zoals ziekte of armoede/steun) uitstel of coulance mogelijk is, mits dit direct gemeld wordt. Dit getuigt van de toenmalige bureaucratische procedure bij de gemeentelijke diensten.

Getypte lijst met handgeschreven aantekeningen op papier.

* **Administratief proces:** De getallen in de middelste kolom verwijzen vermoedelijk naar registratienummers van de *Omnia Treuhandgesellschaft* of de *Wirtschaftsprüfstelle*, instanties die belast waren met de liquidatie of 'arisering' van Joodse bedrijven. * **Geografie:** De genoemde straten bevinden zich voornamelijk in de Amsterdamse Jodenbuurt (Nieuwmarkt, Jodenbreestraat), de Transvaalbuurt en de Oosterparkbuurt (Blasiusstraat, Vrolikstraat). * **Categorisering:** De handgeschreven toevoeging "Kleinhandelaren !!" en de 'K' achter de eerste drie namen duiden op een categorisering binnen het liquidatieproces, waarbij kleine zaken vaak als eerste aan de beurt waren. * **Onzekerheden:** Vraagtekens en dubbele adressen (zoals bij S. Dotsch en B. Kroese) wijzen erop dat de opsteller van de lijst niet over alle actuele gegevens beschikte.

Getypte lijst met handgeschreven toevoegingen.

Dit document is een administratieve lijst die tijdens de Tweede Wereldoorlog werd gebruikt om de liquidatie van Joodse bedrijven in Amsterdam te monitoren. De lijst is kenmerkend voor de bureaucratische precisie waarmee de bezetter de "ontjoding" van de economie uitvoerde. * **Structuur:** De lijst bevat drie kolommen: de naam van de eigenaar/onderneming, een referentienummer (waarschijnlijk een dossiernummer van de *Omnia-Treuhandgesellschaft* of de *Wirtschaftsprüfstelle*) en het laatst bekende zakelijke of woonadres. * **Geografie:** De genoemde locaties (Vrolikstraat, Jodenbreestraat, Blasiusstraat, Transvaalbuurt) bevinden zich hoofdzakelijk in de vanouds Joodse wijken van Amsterdam. * **Annotaties:** De vraagtekens en handgeschreven namen onderaan duiden erop dat de lijst een 'werkdocument' was dat werd bijgehouden door een ambtenaar of een medewerker van een instantie die betrokken was bij de uitvoering van de anti-Joodse maatregelen.

Getypte lijst op papier.

* **Vorm:** Het document is een sobere, zakelijke opsomming. Het gebruik van een typemachine en de directe toon wijzen op een administratief of controlerend doel. * **Geografie:** De genoemde adressen bevinden zich vrijwel allemaal in Amsterdam, met een sterke concentratie in Amsterdam-Oost (Vrolikstraat, Blasiusstraat, Transvaalstraat) en het centrum (Jodenbreestraat, Nieuwmarkt), wijken die destijds een grote Joodse populatie kenden. * **Namen:** Veel van de vermelde achternamen (Vleeschdrager, Goudsketting, Theeboom, Pinto) zijn kenmerkend voor de Joods-Nederlandse gemeenschap van die tijd. * **Nummering:** De getallen in de middelste kolom verwijzen hoogstwaarschijnlijk naar registratienummers bij de *Wirtschaftsprüfstelle*, de instantie die verantwoordelijk was voor de 'ontjoodsing' (arisering) of liquidatie van Joodse bedrijven. * **Onzekerheden:** De toevoeging "(voor zoover ons bekend)" en het vraagteken bij de laatste regel suggereren dat dit een werkdocument was, mogelijk opgesteld door een instantie zoals de Joodsche Raad of een hulpverleningsorganisatie die probeerde de impact van de anti-Joodse maatregelen in kaart te brengen.

M. de Haan.

# TRANSCRIPTIE [Rechtsboven handgeschreven:] Hen. M. de Haas. VP/HG. 30/73/2 M. [Handgeschreven:] Verzonden 9/12-39. [Getypt:] 9 December 1939. den Heer J. Franschman, Blasiusstraat 73 hs, Amsterdam-Oost. Wijk 11. Naar aanleiding van Uw brief d.d. 7 November jl. verleende ik U hierbij gedurende ten hoogste twee maanden na dato dezes, in verband met Uw gezondheidstoestand, toestemming om zich...

# TRANSCRIPTIE [Handgeschreven, linksboven:] *Verzonden 10/6* [Handgeschreven, rechtsboven:] *Inspecteur* HB. 104/17/2 M. 9 Juni 1942. den Heer J. Fransman, Lepelkruisstraat 15 II, Joubertstraat. Amsterdam-Centrum. Wijk 10. Vrijstelling betaling marktgeld. Tegoed: f 0.60. xxx xxx Joubertstraat 24 Mei 1942. xxxxxxxxxx

# TRANSCRIPTIE [In kader linksboven] BIJBLAD VAN: M. No. 10/4/21 1941 DOORGEZONDEN: 5/8 [Handgeschreven aantekeningen rechtsboven] mi. Insp. 685 Ik lak [?] spoedig na veradvies thd 11/8 '41 [Adressering] Den Heer Inspecteur Marktwegen Amsterdam [Tekst] In overleg met U, heeft Fransman alsnog om een standplaats verzocht aan de oostzijde van de Blasiusstraat. Fransman zou dan over J. Pots komen ...

# TRANSCRIPTIE Th. Haasnoot V. C. <u>onderzoek Zeeland</u> <u>Rooseman</u>