J. Waterman

Officiële brief / kennisgeving.

De brief is een formele mededeling van de dienst Marktwezen van de gemeente Amsterdam aan een marktkoopman of sollicitant, de heer J. Waterman. De kern van de boodschap is het voornemen om de heer Waterman van de sollicitantenlijst voor de Albert Cuypmarkt te schrappen. * **Juridische grondslag:** Er wordt verwezen naar artikel 10 van het "Reglement op de Markten". De reden voor de sanctie is dat de geadresseerde niet regelmatig gebruik heeft gemaakt van zijn "voorkeurskaart". * **Procedure:** Voordat het besluit definitief wordt, krijgt de betrokkene de gelegenheid om gehoord te worden door een inspecteur op de Jan van Galenstraat. * **Opvallend detail:** Het tijdstip "0 uur v.m." voor de afspraak is merkwaardig. In administratieve termen kan dit duiden op een nader te bepalen tijdstip, een standaardinvulling of mogelijk een typefout. * **Toon:** De toon is strikt zakelijk, bureaucratisch en dwingend, kenmerkend voor overheidscommunicatie uit die periode.

Administratieve registerlijst (kampadministratie).

* **Indeling:** De lijst is een alfabetisch register (sectie W t/m Z) van kampbewoners. De kolommen rechts ('Nom.' en 'Ano.') bevatten de belangrijkste administratieve classificaties. * **Codering:** * **A. (Austausch):** Personen op de uitwisselingslijst (vaak Palestina- of Bergen-Belsen-lijst). * **N.A. (Nicht Austauschbaar):** Personen zonder speciale beschermde status. * **N. (Neu/Nieuw):** Mogelijk nieuw gearriveerden of een nieuwe categorie in het register. * **Rode X-tekens:** Deze refereren vermoedelijk aan de transportnummers of dossiernummers van de betreffende personen. * **Bijzonderheid:** De vermelding van **Wang Yu Yun** (rij 4) duidt op de aanwezigheid van niet-Europese gevangenen, vaak Chinese zeelieden die in Nederlandse havens waren opgepakt. * **Administratieve sporen:** De blauwe cirkels met cijfers (8 en 11) zijn typische controle-markeringen van de kampadministratie (Joodse Raad of SS-beheer), waarschijnlijk verwijzend naar transport- of werkgroeplijsten.

Administratieve kaart/oproep van de Inspecteur van het Marktwezen.

Dit document is een officiële administratieve kaart van de Amsterdamse dienst Marktwezen uit het eerste jaar van de Duitse bezetting (1940). De kaart betreft een waarschuwing en oproep aan J. Waterman, die een standplaats (nummer 53) had op de markt in de Westerstraat. De reden voor de oproep is "niet geregeld bezetten plaats", wat betekent dat de koopman niet vaak genoeg op de markt verscheen. Uit de aantekeningen van de inspecteur (H. de Wolff) op 16 oktober 1940 blijkt dat er een afspraak is gemaakt: Waterman zal vanaf 28 oktober minimaal drie keer per vier weken zijn plaats innemen om zijn vergunning te behouden.

Handgeschreven namenlijst met adressen en administratieve codes.

* **Namen:** De lijst bevat typisch Nederlands-Joodse achternamen (zoals Zwaaf, Cohen, Polak, Goudeketting, Wijnschenk). Sommige regels bevatten dubbele namen of toevoegingen (bijv. "m. Prins - Front", "J. Moffie - Zwaaf"), wat kan duiden op meisjesnamen of administratieve koppelingen. * **Locaties:** De genoemde straten bevinden zich in de Amsterdamse Jodenbuurt (Uilenburgersteeg, Waterlooplein, Markensteeg) en de Transvaalbuurt (Retiefstraat, Tugelaweg, Vaalrivierstraat). De Transvaalbuurt werd in 1941 door de bezetter aangewezen als onderdeel van de Joodse wijken. * **Administratieve tekens:** De letter 'E' aan de rechterkant van de regels is een administratieve code. In de context van deportatielijsten of registers van de Joodsche Raad kon dit staan voor "Evacuatie" (een eufemisme voor deportatie) of een specifieke vrijstellingscategorie (Sperre), hoewel 'E' vaker wordt geassocieerd met transportlijsten (Einsatz of Evakuierung). * **Correcties:** Eén regel (J. Waterman) is doorgehaald, wat duidt op een mutatie in de lijst (bijvoorbeeld door verhuizing, vrijstelling of foutieve registratie).

Administratief registerblad of namenlijst uit een grootboek.

* **Inhoud:** Het betreft een lijst van personen die worden geclassificeerd als "Patroon" (werkgever/eigenaar) of "personeel". Er wordt per regel bijgehouden hoeveel personen het betreft (bijv. "1 pers"). * **Structuur:** De lijst is georganiseerd in kolommen. De tweede kolom bevat numerieke codes (waarschijnlijk dossiernummers of geboortedata in omgekeerde notatie, bijv. 04 67), de derde kolom bevat referentienummers naar pagina's of kaarten (139, 140, 141). * **Topografische details:** Er worden specifieke adressen in Amsterdam genoemd: *Valkenburgerstraat 142* en *Nieuwe Achtergracht 63*. Dit wijst erop dat de administratie betrekking heeft op de Amsterdamse Jodenbuurt. * **Administratieve links:** De accolades bij de familie Waterman en de notitie "van kaart A Waterman" wijzen op een kruisverwijzing binnen een kaartsysteem. De tekst "wykhooren bij" is wat minder leesbaar, maar suggereert een indeling per wijk of sectie.

Registerblad / grootboekpagina.

Dit document is een administratieve lijst van marktkooplieden in Amsterdam, opgesteld tijdens de Duitse bezetting. De tabel is systematisch ingericht om de identiteit, woonplaats en de economische activiteit van individuen vast te leggen. Opvallend is de variëteit aan handelswaar, variërend van levensmiddelen (visch, ijs, koffiesurrogaat) tot textiel en huishoudelijke artikelen (porselein, lampen). De kolom 'Markt' vermeldt bekende Amsterdamse locaties zoals de Albert Cuypstraat, het Waterlooplein en de Dapperstraat, maar ook specifieke locaties zoals de Gaaspstraat en de Joubertstraat. Veel van de vermelde adressen bevinden zich in de Jodenbuurt of de Transvaalbuurt. Het handschrift is duidelijk en professioneel, wat duidt op een officiële gemeentelijke of politionele registratie. Het gebruik van aanhalingstekens (") als ditto-tekens is consequent toegepast voor herhaalde locaties of data.

Getypte lijst van marktkooplieden.

* **Demografie:** De lijst bevat namen van personen die nagenoeg allemaal van Joodse afkomst zijn. De geboortedata lopen uiteen van 1874 (B. Rozelou) tot 1920 (E. de Leeuw), wat wijst op een brede leeftijdsgroep die actief was in de handel. * **Geografie:** De woonadressen concentreren zich in de bekende Amsterdamse wijken waar veel Joodse burgers woonden, zoals de Jodenbuurt (St. Antoniesbreestraat, Rapenburg), de Transvaalbuurt (Retiefstraat, Tilanusstraat, Blasiusstraat) en de Rivierenbuurt (Rijnstraat, Lekstraat). * **Economie:** De verhandelde artikelen laten een divers beeld zien van de marktsector: textiel, manufacturen, verse eetwaren (aardappelen, groenten, fruit, vis, brood) en huishoudelijke artikelen. * **Administratieve bijzonderheden:** De optelsom onderaan is cruciaal. Het toont aan dat er 271 plaatsen zijn toegewezen ("uitgereikt"), terwijl er in eerste instantie slechts 254 beschikbaar waren, wat resulteert in een tekort of overschot van 17 plaatsen (mogelijk extra plekken die buiten het reguliere raster werden gecreëerd).

Getypte brief (doorslag/carbon-kopie) op officieel briefpapier van de Joodsche Raad voor Amsterdam.

Deze brief dient als een formele oproep voor een spoedvergadering van een subcommissie van de Joodsche Raad. De kern van de brief is de verwijzing naar "mededeelingen" die de voorzitters Asscher en Cohen de dag ervoor hadden gedaan. Gezien de uiterst precaire situatie in oktober 1942, toen de grootschalige deportaties vanuit Amsterdam in volle gang waren, betroffen dergelijke mededelingen vrijwel altijd nieuwe verordeningen van de Duitse bezetter (de *Beauftragte*), wijzigingen in de vrijstellingslijsten (*Sperren*) of de logistiek rondom de transporten naar Westerbork. Het document valt op door de strikte administratieve structuur; elke genodigde wordt geïdentificeerd met een specifiek registratienummer (A-nummer). Dit weerspiegelt de bureaucratische controle die de bezetter via de Joodsche Raad uitoefende op de Joodse bevolking.

Getypte lijst met persoonsgegevens (mogelijk een register van marktkooplieden).

De lijst bevat een alfabetisch geordend overzicht (op achternaam, hoewel de 'R' tot 'W' op deze pagina staan) van personen met hun geboortedatum, adres en de markt waar zij waarschijnlijk een staanplaats hadden. De adressen bevinden zich grotendeels in de Amsterdamse wijken (Zuid, Oost, Centrum), met enkele uitschieters naar randgemeenten zoals Badhoevedorp en Aalsmeer. Opvallend is het gebruik van marktlocaties die specifiek werden aangewezen tijdens de bezettingsperiode.

Document

* **Administratieve Structuur:** De lijst is georganiseerd in vier kolommen: Naam, Geboortedatum, Adres en Artikel. Aan de voet van de pagina staat een berekening van de totale capaciteit van de marktstandplaatsen. De beschikbare capaciteit (240 met een 20% marge) komt uit op 288 plaatsen, waarvan er 271 zijn toegewezen, met een overschot van 17. * **Artikelen:** Er is een breed scala aan koopwaar zichtbaar, variërend van eerste levensbehoeften (aardappelen, groenten, fruit, vis, brood) tot textielwaren (manufacturen, kanten, mode-artikelen) en huishoudelijke artikelen. * **Geografie:** De adressen bevinden zich uitsluitend in Amsterdam, met een sterke concentratie in wijken als de Jodenbuurt (St. Antoniesbreestraat, Rapenburg, Jodenbreestraat), de Pijp (Albert Cuypstraat, Van Woustraat) en Amsterdam-Oost (Tilanusstraat, Retiefstraat, Blasiusstraat).

Document

- **Structuur**: De lijst is alfabetisch geordend op achternaam. Het bevat persoonlijke basisgegevens en een categorisering middels cijfers ("1") in specifieke kolommen. - **Gegevensvelden**: - **Naam**: Achternaam en initialen. "Wed." staat voor weduwe. - **Geb. datum**: Dag-maand-jaar. - **Adres**: Straatnaam met huisnummer en verdieping (I, II, III, hs = huis). "inw." staat voor inwonend. - **Markt (G, J, W, M)**: Deze kolommen representeren waarschijnlijk vergunningscategorieën voor marktkooplieden. In de context van de bezettingsjaren duidde 'J' vaak op de speciale "Joodse markten" die vanaf 1941 werden ingesteld. De overige letters staan waarschijnlijk voor productcategorieën (G = Groenten, W = Waren/Manufacturen, M = Melk/Vlees).

Administratief registerblad / grootboekpagina.

Dit document vormt een administratieve neerslag van de grootschalige diefstal van Joodse bezittingen tijdens de Tweede Wereldoorlog. Het register toont een systematische aanpak waarbij elke persoon wordt geïdentificeerd met een uniek nummer (Serie/No). Opvallend is de concentratie van adressen in de Joodse buurt (Jodenbreestraat, Lepelstraat, Nieuwe Kerkstraat) en de Transvaalbuurt. De kolom "d.d. Inlevering" laat zien dat eind januari 1942 een piekperiode was voor het vorderen van deze eigendommen. Marginale notities zoals "per post", "ingeleverd Stadhuis" en verwijzingen naar sociale zaken ("M.S.") wijzen op de complexe bureaucratische verwevenheid van de roof. Namen die vaker voorkomen (zoals Locher, Waterman, Nikkelsberg) duiden op de registratie van volledige gezinnen of verwanten.

Registerblad (bevolkingsregister of administratieve lijst).

* **Structuur:** De lijst is georganiseerd in vier kolommen. De eerste twee kolommen bevatten administratieve getallen (codes), gevolgd door de naam van de bewoner en hun adres. * **Locatie:** De adressen concentreren zich sterk in de Amsterdamse Jodenbuurt (Rapenburg, Waterlooplein, Nieuwe Uilenburgerstraat) en de Transvaalbuurt (Danie Theronstraat, Louis Bothastraat, Afrikanerplein, Tugelaweg). * **Inhoud:** Er is een opvallende aanwezigheid van namen die veelvuldig voorkomen in de Joodse gemeenschap van Amsterdam (o.a. Schellevis, Brilleman, Waterman, Allegro, Appelboom). * **Annotaties:** De superscripten bij de huisnummers (bijv. ^I, ^II, ^III, ^hs voor huis of ^h voor huisnummer) geven de specifieke verdieping of woning aan. Doorgestreepte regels duiden op een wijziging, zoals een verhuizing of vertrek. ---

Registerpagina (waarschijnlijk een administratieve lijst of kaartindex van een maatschappelijke of medische instelling).

* **Geografie:** De genoemde straten bevinden zich voornamelijk in de Transvaalbuurt (Afrikanerplein, Retiefstraat, Tugela-weg, Louis Bothastraat), de Oosterparkbuurt (Blasiusstraat) en de oude Jodenbuurt (Jodenbreestraat, Nieuwe Uilenburgerstraat). Dit wijst op een concentratie van de geregistreerden in Amsterdam-Oost en het centrum. * **Demografie:** De namen (o.a. Waterman, Wegloop, Wilzenhausen, Wynschenk) en de locaties duiden sterk op een register van de Joodse bevolking van Amsterdam. * **Codering:** De kolom met codes (N, Z, C, O, 2) zou kunnen verwijzen naar religieuze gezindte (bijv. N voor Nederlands-Israëlitisch, O voor Onkerkelijk) of naar specifieke administratieve districten of schooltypes, hoewel de exacte sleutel zonder de bijbehorende index niet met zekerheid is vast te stellen. * **Handschrift:** Het betreft een zeer regelmatig, leesbaar kantoorshandschrift uitgevoerd in inkt op geruit papier.

Getypte lijst op doorslagpapier (doorslag van een administratieve lijst).

* **Administratieve Context:** De lijst is waarschijnlijk opgesteld door de Amsterdamse politie of de Joodse Raad in opdracht van de Duitse bezetter (Zentralstelle für jüdische Auswanderung). Het betreft mannen die waren tewerkgesteld in de Joodse werkkampen van de Rijksdienst voor de Werkverruiming en daaruit zijn gevlucht (ondergedoken). * **Geografie:** De genoemde adressen bevinden zich bijna uitsluitend in Amsterdam (o.a. Transvaalbuurt, Jodenbuurt en de Pijp). * **Objecten (Kampen):** De genoemde locaties (Vledder, Diever, Sellingerbeetse, Kremboong, Orvelte, Mantinge, Stuifzand) waren werkkampen in Noord- en Oost-Nederland. In 1942 werden Joodse mannen hier verzameld voor dwangarbeid, kort voordat zij in oktober 1942 via Westerbork werden gedeporteerd. * **Opmerkelijke details:** * De handgeschreven doorhalingen suggereren dat deze personen later zijn opgepakt of zich alsnog hebben gemeld. * Bij J. Goldberg staat een specifieke aantekening over zijn vluchtgeschiedenis: hij was teruggebracht naar Vledder maar is drie dagen later opnieuw gevlucht. * De notitie bij Edie Cosman ("x zie onderaan") verwijst naar informatie die op dit blad niet zichtbaar is (mogelijk op een volgend blad of onderaan de originele pagina).

# DOCUMENT INFO * **Type document:** Administratieve kaart/oproeping van het Marktwezen Amsterdam. * **Jaar:** 1940. * **Betreft:** J. Waterman, wonende aan de Retiefstraat 50-II, Amsterdam. * **Onderwerp:** Verzuim van het bezetten van een marktplaats op de Albert Cuypmarkt. * **Kenmerken:** Voorgedrukte kaart met handgeschreven toevoegingen in inkt en potlood; bevat ambtelijke aanteken...

# DOCUMENT INFO * **Type document:** Administratieve kaart/oproep van de Inspecteur van het Marktwezen. * **Datum:** Verschillende data in september en oktober 1940. * **Betreft:** Oproep wegens het niet regelmatig bezetten van een marktplaats. * **Persoon:** J. Waterman, Vrolikstraat 138, Amsterdam. * **Locatie:** Markt Westerstraat, Amsterdam. * **Archiefkenmerk:** Stempel Nº 33/90/...

# TRANSCRIPTIE [Handgeschreven:] *extra* VP/HG. den Heer W. Vierra, Jac.v.Lennepstraat 122 III, Amsterdam-West. Wijk 12. 27/70/2 M. 13 September 1940. Naar aanleiding van Uw brief ingekomen op 29 Augustus jl. bericht ik U, dat dezerzijds tegen inwilliging van het daarin vervatte verzoek geen bezwaar bestaat, mits U er rekening mede houdt, dat U Waterman niet op diens marktplaats moogt vervang...

# TRANSCRIPTIE Clara Waterman - Kijl geb: 12-9-92 St: Anth: Br: str: 73 Westerbork / 7/2 '44 in

maker | | | | | | x | | | | | | | Waterman | Leendert | 17.1.03 | Reitzstr. 4 II | sig. m. | | | | | | | | x | | | | *Onderaan de pagina staan de getallen: 5, 11 en 35 genoteerd.*