N. Waterman

Officieel formulier van de gemeente Amsterdam voor de administratie van het Marktwezen.

* **Inhoud:** Het betreft een formele afmelding van assistentie voor een marktkraam. S. Waterman, de houder van standplaats nummer 20 op het Waterlooplein, geeft aan dat hij/zij niet langer gebruik wenst te maken van de diensten van assistent J. de Jong. * **Administratief proces:** De aanvraag is gedateerd op 5 april 1939. De marktambtenaar heeft de wijziging geaccordeerd ("acc.") en verwerkt op de "situatie kaart" (de administratieve plattegrond van de markt) op 18 april 1939. De doorhaling van "(vervanging)" verduidelijkt dat J. de Jong als assistent fungeerde en niet als tijdelijke vervanger. * **Opmerkelijk detail:** Hoewel de naam Waterman vaak mannelijk is, is in de tekst "haar" omcirkeld. Dit kan betekenen dat de officiële vergunning op naam van een vrouw stond (bijvoorbeeld de echtgenote), of het betreft een administratieve slordigheid.

Dienstbrief / Officiële correspondentie.

Het document is een formele aanzegging van de intrekking van een marktplaatsvergunning. De reden die wordt opgegeven is het niet "regelmatig bezetten" van de toegewezen plek op de markt aan de Westerstraat, ondanks een eerdere schriftelijke waarschuwing. De ontvanger, de heer S. Waterman, wordt gesommeerd om op het kantoor van het Marktwezen aan de Jan van Galenstraat te verschijnen om zijn zaak te bepleiten voordat de definitieve beslissing tot intrekking wordt genomen. De toon is strikt bureaucratisch en juridisch van aard, verwijzend naar "artikel 11 van het Reglement op de Markten". Opvallend is dat de specifieke markt ("Westerstraat") later met een typmachine in een open ruimte is ingevoegd, wat duidt op het gebruik van een standaardconceptbrief voor dergelijke verzuimen.

Kaart van het Marktwezen (oproepingsbewijs/dossierkaart).

Dit document is een administratieve kaart van de Amsterdamse dienst Marktwezen uit 1940. Het betreft een officiële waarschuwing en oproeping voor de heer S. Waterman, een marktkoopman met staanplaats 77 op de Westerstraatmarkt. De kern van de zaak is "het niet geregeld bezetten van de plaats". In die tijd waren marktkooplieden verplicht om hun toegewezen plek consequent in te nemen om de continuïteit van de markt en de voedselvoorziening te waarborgen. Uit de kaart blijkt dat Waterman op 17 oktober 1940 al een eerste waarschuwing had gekregen. Nadat hij op 18 en 20 november opnieuw was opgeroepen om zich te verantwoorden, noteerde de inspecteur (mogelijk genaamd De Keer) dat de betrokkene heeft toegezegd zijn plaats voortaan weer geregeld in te nemen. De kaart is uiteindelijk op 2 december 1940 administratief verwerkt ("opb" staat waarschijnlijk voor opgeborgen).

Handgeschreven lijst met namen (waarschijnlijk een presentielijst of petitie).

* **Handschrift:** Het document bevat diverse handschriften, wat erop wijst dat de personen zelf hun naam hebben genoteerd of ondertekend. De stijl is een klassiek Latijns cursiekschrift. * **Namenmateriaal:** Veel van de namen op de lijst zijn typisch voor de Nederlands-Joodse gemeenschap van vóór de Tweede Wereldoorlog (o.a. Vischjager, Polak, Waterman, Werkendam, Druijf, Davidson, Blitz). * **Spelling:** De spelling hanteert de 'ij' in plaats van 'y' (behalve bij namen als Druijf) en de oude spelling '-sch' in namen als Vischjager. * **Staat:** Het papier vertoont een horizontale vouw in het midden en lichte verkleuring, passend bij archiefstukken uit de vroege 20e eeuw.

Ambtelijke notitie / Bijblad van een dossier betreffende de Amsterdamse markten.

Dit document is een intern administratief stuk van de Amsterdamse marktinventarisatie. De kern van de zaak is een personele wijziging op een specifieke standplaats (nummer 333) aan de Albert Cuypstraat. De standplaatshouder, S. Korper, vraagt toestemming om zijn assistent S. Marcus te laten vervangen door Mej. N. Waterman. De ambtenaar (De Haan) merkt expliciet op dat het gaat om "assisteren" en niet om "vervangen". Dit is een cruciaal juridisch onderscheid in de marktverordening: een assistent werkt onder toezicht van de vergunninghouder, terwijl vervanging zou betekenen dat de houder zelf niet meer op de markt aanwezig is. De ambtenaar ziet "geen bezwaar", waarna de goedkeuring ("Acc.") volgt en er een standaardbrief ("modelbriefje") wordt opgesteld voor de aanvrager.

Getypte brief (doorslag of kopie).

* **Inhoud:** De brief is een officiële toestemming aan de heer S. Korper om zijn assistent op de Albert Cuypmarkt te wijzigen. De heer I. Marcus wordt als assistent beëindigd en Mejuffrouw N. Waterman (geboren in 1918) wordt de nieuwe assistent. De toestemming is "tot wederopzegging", wat betekent dat de gemeente de toestemming op elk moment kan intrekken. * **Administratieve aantekeningen:** De handgeschreven tekst "Verzonden 4/10" geeft aan dat de brief een dag na datering is verstuurd. "In de kaart" duidt op het bijwerken van het administratieve kaartsysteem van de marktmeester of het marktwezen. * **Locatie:** De standplaats bevindt zich in "Wijk 20", wat destijds de aanduiding was voor de buurt rond de Albert Cuypstraat.

Brief (slotfragment).

In dit fragment van een brief verzoekt de schrijver, S. Waterman, om clementie vanwege moeilijke persoonlijke omstandigheden. De kern van het verzoek is tweeledig: het kwijtschelden van een schuld en het behoud van een "plaats" (waarschijnlijk een aanstelling of arbeidsplaats). Waterman spreekt de hoop uit dat hij/zij bij de eerste gelegenheid weer zelfstandig in het eigen onderhoud zal kunnen voorzien. De toon is uiterst beleefd en formeel ("met de meeste Hoogachting"), wat gebruikelijk was voor dergelijke verzoekschriften aan werkgevers of instanties in die tijd. De schrijver verblijft op dat moment "p/a" (per adres) bij iemand genaamd Mol aan de Weesperzijde in Amsterdam, wat erop kan wijzen dat Waterman zelf geen vast eigen adres had of tijdelijk bij anderen inwoonde vanwege de genoemde omstandigheden.

Administratief bijblad/memo (Model No. 14, Algemene Zaken).

Dit document is een administratieve notitie betreffende de marktkoopman **S. Waterman**, die een standplaats had op de markt op het **Waterlooplein** in Amsterdam. In eerste instantie (genoteerd op 25 en 26 maart 1941) werd een verzoek van hem afgewezen omdat hij een schuld had van **f 4,20** aan marktgeld. Zijn standplaats werd ingetrokken totdat deze schuld voldaan zou zijn. Dit deel van de tekst is echter diagonaal doorgehaald, wat aangeeft dat de situatie veranderde of dat dit besluit werd herzien. In de onderste notitie (gedateerd 2 april 1941) wordt gemeld dat de informatie is teruggekregen van de 'Inspecteur plaats'. Er wordt nu verzocht om Waterman vanaf **3 mei 1941** vrij te stellen van de betaling van marktgeld, ondanks de openstaande schuld van f 4,20.

Handgeschreven brief (met administratieve stempels en aantekeningen)

In deze zakelijke maar dringende brief verzoekt Mevrouw Waterman de Directeur van het Marktwezen om een marktkaart voor de verkoop van levensmiddelen op het Waterlooplein. Ze refereert aan eerdere correspondentie van 29 september en een eigen schrijven van 3 oktober 1942. Opvallend is de nadruk op haast: ze heeft de kaart "zeer dringend" nodig en vraagt om toezending vóór de eerstvolgende dinsdag. Hoewel zij de brief schrijft, verzoekt ze expliciet om de vergunning op naam van haar echtgenoot, B. Waterman, te stellen. Uit de administratieve aantekeningen onderaan de brief blijkt dat het verzoek gehonoreerd is: op 19 oktober 1942 is genoteerd dat de kaart uitgereikt mag worden.

Getypte administratieve lijst met uitgebreide handgeschreven annotaties in blauwe inkt.

* **Structuur:** Een getypte lijst die later is bijgewerkt. De kolommen tonen de sociaal-economische status van de personen: velen zijn "lompenkoopman" of "venter", beroepen die kenmerkend waren voor de armere Joodse bevolking in de Amsterdamse Jodenbuurt. * **Annotaties:** De handgeschreven blauwe inkt bevat cruciale informatie over de geldigheid van ventvergunningen. De letter 'E' verwijst waarschijnlijk naar een registratienummer of lokatie (zoals Waterlooplein of Nieuwmarkt). De letter 'G' gevolgd door een datum geeft aan wanneer een vergunning geldig was of is afgegeven. * **Taalgebruik:** De voetnoot gebruikt de term "de Jood", wat wijst op een document dat is opgesteld door of voor de Duitse bezettingsautoriteiten (mogelijk de *Zentralstelle* of de Joodse Raad onder dwang), waarbij een strikt onderscheid werd gemaakt op basis van etniciteit. * **Opvallende details:** * De aantekening "overl. Dec. 1942" bij A. Samson. * Veel "G"-data liggen in januari en september 1942, de periode waarin de Jodenvervolging in Amsterdam door deportaties intensiveerde. * De adressen (Uilenburgerstraat, Rapenburgerstraat, Joden Houttuinen) vormen het hart van de historische Joodse wijk.

Getypte lijst op papier (doorslag/carbonkopie).

* **Identificatie:** Dit is een registratielijst van Joodse inwoners van Amsterdam tijdens de Tweede Wereldoorlog. De letter "J" in de eerste kolom staat ontegenzeggelijk voor "Jood". * **Structuur:** De lijst is alfabetisch geordend op achternaam (beginnend bij Visser, eindigend bij de toevoeging van Agsteribbe en Bierens onderaan). * **Gegevens:** Per persoon is de geboortedatum (vaak in twee formaten), de volledige naam en het exacte adres (inclusief verdieping) genoteerd. * **Annotaties:** De handgeschreven vinkjes en de Romeinse cijfers (I t/m V) wijzen op administratieve verwerking. Deze cijfers kunnen verwijzen naar verschillende transporten, wijken, of stappen in het proces van deportatie of tewerkstelling via de Joodse Raad of de *Zentralstelle für jüdische Auswanderung*. * **Handgeschreven toevoeging:** De rode "V=92" rechtsonder is waarschijnlijk een totaaltelling of een dossiercode.

Document

Dit document is een administratief overzicht van medische keuringen uitgevoerd door de Joodsche Raad. De tabel bevat namen, adressen en de medische conclusie ("Resultaat"). Opvallend zijn de kwalificaties zoals "ongeschikt" en "alleen licht werk". In de kantlijn en achter de resultaten staan handgeschreven tekens (krullen/vinkjes), wat wijst op een administratieve controle of verwerking door de ontvangende instantie. Eén regel is onleesbaar gemaakt door overtyping van 'X'-en, wat kan duiden op een correctie of intrekking van een advies tijdens het opstellen van de brief. De adressen tonen een spreiding over Amsterdamse wijken met een significante Joodse populatie in 1942 (o.a. de Rivierenbuurt en de Jodenbuurt). --- ### CONTEXT In maart 1942 bevond de Jodenvervolging in Nederland zich in een overgangsfase naar de massale deportaties. De Joodsche Raad, ingesteld door de bezetter, werd gedwongen een centrale rol te spelen in de organisatie van de Joodse gemeenschap. De Afdeling Medische Zaken verrichtte keuringen die in deze periode vaak gerelateerd waren aan de inzet voor de arbeidsverruiming of de zogenaamde 'werkverruiming' in kampen in Nederland. Een medische verklaring van "ongeschiktheid" kon op dat moment nog dienen als (tijdelijke) vrijstelling voor zware arbeid of transport. De correspondentie met het Gemeentelijk Bureau voor Sociale Zaken onderstreept de verstrengeling van de gemeentelijke bureaucratie met de maatregelen van de bezetter tegen de Joodse bevolking. S. Spijer was een van de artsen die als medisch adviseur voor de Raad werkte.

maker | | | | | | x | | | | | | | Waterman | Leendert | 17.1.03 | Reitzstr. 4 II | sig. m. | | | | | | | | x | | | | *Onderaan de pagina staan de getallen: 5, 11 en 35 genoteerd.*

# TRANSCRIPTIE Clara Waterman - Kijl geb: 12-9-92 St: Anth: Br: str: 73 Westerbork / 7/2 '44 in

# TRANSCRIPTIE [Handgeschreven:] *extra* VP/HG. den Heer W. Vierra, Jac.v.Lennepstraat 122 III, Amsterdam-West. Wijk 12. 27/70/2 M. 13 September 1940. Naar aanleiding van Uw brief ingekomen op 29 Augustus jl. bericht ik U, dat dezerzijds tegen inwilliging van het daarin vervatte verzoek geen bezwaar bestaat, mits U er rekening mede houdt, dat U Waterman niet op diens marktplaats moogt vervang...

# DOCUMENT INFO * **Type document:** Handgeschreven brief/notitie. * **Datum:** 22 september 1942. * **Locatie:** Amsterdam. * **Afzender:** S. Waterman. * **Betreft:** De heer B. Waterman (wonende aan de St. Antoniesbreestraat 73-II). * **Onderwerp:** Kennisgeving van onvermogen tot betaling van marktgeld wegens verblijf in een werkkamp.

Antw. op No.489 P.W. dd. 7 Juli 1939. Den Heer Wethouder P.W.