C. Braan

Een getypte administratieve lijst van uitgegeven vergunningen.

* **Geografische spreiding:** De lijst toont een sterke concentratie van vishandelaren in Amsterdam (o.a. Jordaan, Oud-West en de Ringdijk), maar ook veel personen uit omliggende vissersdorpen zoals Monnikendam en Marken die blijkbaar in de stad ventten. * **Administratieve indeling:** De indeling in "Series" (1 t/m 4) suggereert een categorisering van de vergunninghouders, mogelijk gebaseerd op de wijk waar gevent mocht worden of het type viskar/middel dat werd gebruikt. * **Betalingen:** De kolom "41/42" is vrijwel volledig afgevinkt met een 'x'. In de kolom "42/43" staan slechts drie markeringen (W. Aal, J. Bernhard en C. Braan), wat aangeeft dat dit document werd opgesteld of bijgewerkt op het moment dat de nieuwe betaalperiode net was aangevangen.

Doorslag (carbon copy) van een zakelijke brief.

* **Inhoud:** De brief betreft een officiële afwijzing van een verzoek om extra rantsoenen of toewijzingen van visproducten. De geadresseerde, de heer Braan, had verzocht om meer gepelde garnalen en een algemene toewijzing voor zeevis. Een commissie van de "Visscherijcentrale" heeft dit verzoek getoetst en negatief beoordeeld. * **Taalgebruik:** De brief is gesteld in een formele, ambtelijke stijl, kenmerkend voor de vroege 20e eeuw (bijv. "zoowel", "zeevisch", "j.l."). * **Vorm:** Het betreft een doorslag op dun papier, bedoeld voor het archief van de verzendende instantie. Dit verklaart de afkorting "w.g." (welgetekend) bij de naam van de directeur; het origineel werd door hem ondertekend, op de doorslag werd de naam getypt of later met de hand bijgeschreven. * **Opvallend:** Er zit een typefout in de datumregel ("Octoberb1942"), waarbij de letter 'b' per ongeluk tussen de maand en het jaartal is getypt.

Handgeschreven brief (zakelijke correspondentie).

Deze brief van de firma C. Braan en Co. uit Amsterdam werpt licht op de bureaucratische hindernissen en de schaarste-economie tijdens de Duitse bezetting in 1943. De kern van het probleem is een "toewijzing" (distributie-vergunning) voor "fijne zeevisch". De Visscherij Centrale eist een bewijs van eerdere klandizie van de leverancier, Gebroeders de Jonge uit IJmuiden. De leverancier weigert deze verklaring echter af te geven. De reden die hiervoor wordt opgegeven is veelzeggend: als zij formeel bevestigen aan Braan te leveren, worden zij gedwongen hun handel via de gereguleerde Amsterdamse markt te laten lopen. Dit duidt op een poging van de groothandel om onder officiële prijs- of distributieregels uit te komen, of om rechtstreekse leveringen buiten de centrale markt om (die mogelijk strenger gecontroleerd werd) te vermijden. De afzender vraagt de geadresseerde om te bemiddelen in dit conflict tussen commercieel eigenbelang van de leverancier en de noodzaak tot officiële registratie voor de detailhandelaar.

Getypte distributie- of rantsoeneringslijst met handgeschreven annotaties en rode doorhalingen.

* **Doel van het document:** Dit is een werkdocument voor de verdeling van vis (aal en snoekbaars) onder handelaren in Amsterdam en omstreken. De genoemde hoeveelheden (vaak 20 of 40 kg) suggereren dat dit een groothandels- of distributielijst is. * **Betekenis van de rode strepen:** De systematische rode doorhalingen van namen zijn een indicatie van uitsluiting. Gezien de aanwezigheid van veel Joodse familienamen (zoals Elsas, Ereira, Fransman, Goudeketting, Cohen, Groenteman) onder de doorgehaalde namen, is dit hoogstwaarschijnlijk een lijst waarbij Joodse handelaren uit de distributieketen werden verwijderd als onderdeel van de anti-Joodse maatregelen tijdens de bezetting. * **Handgeschreven wijzigingen:** Het document is actief bijgehouden. Er zijn namen toegevoegd (o.a. 'Commandeur Marken', 'Nic Goedhart') en hoeveelheden zijn aangepast (bijv. bij 'A. de Groot' is 40 veranderd in 80). Dit wijst op een dynamisch distributieproces waarbij de beschikbare vis van de geschrapte handelaren werd herverdeeld onder de overblijvende namen.

Getypte brief (waarschijnlijk een doorslag/kopie voor het archief).

* **Inhoud:** De brief is een formele afwijzing van een verzoek betreffende "vischtoewijzingen". De heer Braan had blijkbaar gevraagd om een (extra) toewijzing van vis, wat door de Verdeelingcommissie van de Nederlandsche Visscherij Centrale is behandeld en afgewezen. Er wordt nadrukkelijk vermeld dat herhaling van het verzoek zinloos is omdat de lijsten tot april 1944 vaststaan. * **Taalgebruik:** De tekst is opgesteld in een ambtelijke en zakelijke stijl, typerend voor de bureaucratie tijdens de bezettingsjaren. Woorden als "vischtoewijzingen", "in zake" en "termen zijn gevonden" (gronden zijn gevonden) zijn kenmerkend voor deze periode. * **Fysieke kenmerken:** Het betreft een getypt document op dun doorslagpapier. De handgeschreven rode notitie dient als administratieve bevestiging van verzending.

Dienstbrief / Correspondentie

* **Inhoud:** De Nederlandsche Visscherijcentrale (NVC) schrijft naar de directeur van het Marktwezen in Amsterdam naar aanleiding van een klacht van vishandelaar C. Braan. Braan voert aan dat hij momenteel alleen een toewijzing krijgt voor "grove visch" (goedkopere soorten), terwijl hij kan aantonen dat hij voorheen ook "fijne visch" (duurdere soorten zoals tong of tarbot) verkocht. De NVC adviseert om hem ook voor de distributie van fijne visch in aanmerking te laten komen. * **Ambtelijke verwerking:** De handgeschreven krabbels onderaan tonen de interne afhandeling. Er wordt gevraagd om bewijs: Braan moet aantonen hoeveel fijne visch hij in de "basisjaren" 1939-1940 (voor/aan het begin van de oorlog) verhandelde om zijn recht op een huidige toewijzing te staven. * **Terminologie:** Het onderscheid tussen "grove" en "fijne" visch was cruciaal voor de prijsstelling en distributie onder het distributiestelsel. ---

Verklaring op briefpapier.

* **Inhoud:** Het document is een officiële verklaring van de firma Gebroeders de Jonge uit IJmuiden. Zij bevestigen hiermee dat de firma C. Braan uit Amsterdam in het jaar 1941 vis bij hen heeft ingekocht. Er wordt specifiek vermeld dat het ook om "fijne vis" gaat, zoals tong, tarbot en griet. * **Vorm:** De tekst is getypt op voorgedrukt briefpapier van de groothandel. De specifieke datum in november 1943 is met een typemachine ingevuld. Onderaan staat een handtekening ter bekrachtiging. * **Producten:** De genoemde vissoorten (tong, tarbot, griet) behoren tot de duurdere en kwalitatief hoogstaande platvissen. ---

Notulen van een vergadering (besluitenlijst).

* **Inhoud:** Het document betreft de besluitvorming over de toewijzing van contingenten vis aan diverse vishandelaren in Amsterdam. Omdat een nieuwe toewijzingsperiode op 1 oktober 1943 ingaat, proberen diverse handelaren hun quota te verhogen of nieuwe vissoorten toegewezen te krijgen. * **Striktheid:** De commissie hanteert een strikt beleid gebaseerd op de 'basisjaren' (de periode vóór de oorlog of het begin van de bezetting). Wie toen geen bepaalde vissoort verkocht, krijgt daar in 1943 ook geen toewijzing voor. Bijna alle verzoeken op deze pagina worden afgewezen of aangehouden voor nader onderzoek. * **Bewijslast:** De bewijslast ligt volledig bij de winkelier. De commissie trekt verklaringen van derden (zoals die van De Groot in het geval van H.G. Boom) openlijk in twijfel op basis van eigen voorkennis. * **Lokale geschiedenis:** De tekst biedt een gedetailleerd overzicht van de vishandel in Amsterdam tijdens de oorlog, inclusief specifieke adressen (Runstraat, Ferdinand Bolstraat, Ten Katestraat, etc.) en namen van handelaren en grossiers. ---

Notities van een vergadering (notulen).

Dit document biedt een gedetailleerd inkijkje in de strikte distributiepolitiek tijdens de Duitse bezetting van Nederland in de Tweede Wereldoorlog. Enkele opvallende punten: 1. **Bureaucratische Controle:** De 'Verdeelingscommissie voor visch' beslist op bijna micro-niveau over de toewijzing van voorraden aan individuele vishandelaren. Elke gram vis was kostbaar en de staat controleerde wie wat mocht verkopen. 2. **Basisjaren als Criterium:** Keer op keer wordt verwezen naar de "basisjaren" (vaak de periode vlak voor de oorlog of 1940). Als een handelaar in die jaren een bepaald type vis niet verkocht, kreeg hij nu ook geen vergunning. Dit systeem was bedoeld om de markt te bevriezen en speculatie of nieuwe toetreders te voorkomen. 3. **Strenge Bewijslast:** De commissie is wantrouwig. Zelfs een schriftelijke verklaring van een leverancier (zoals in het geval van H.G. Boom) wordt terzijde geschoven als deze niet overeenkomt met de eigen gegevens van de commissie. 4. **Specialisatie:** Er wordt een scherp onderscheid gemaakt tussen verschillende producten: fijne zeevisch, grove zeevisch, riviervisch, garnalen, gerookte visch en bliek. Een handelaar in gerookte visch kreeg niet zomaar toestemming om verse vis te gaan verkopen. ---

Doorslag van een officiële brief (ambtelijk schrijven).

* **Inhoud:** De brief betreft een aanvraag van de firma C. Braan voor een "toewijzing" (quotum of vergunning) voor de handel in "fijne zeevisch". De schrijver reageert op een eerdere brief uit februari. Er wordt opgemerkt dat de aanvrager voorheen een zaak in Bussum had (waarschijnlijk met een toewijzing voor zoetwatervis), maar dat deze zaak is overgedragen aan zijn zoon. * **Bewijslast:** Om een nieuw advies te kunnen geven over de toewijzing van zeevis, eist de instantie bewijsstukken van aankopen uit de jaren 1939-1940 (de periode vlak voor en aan het begin van de bezetting). Dit was standaardprocedure om aan te tonen dat men een "historisch recht" had op bepaalde handelsvolumes. * **Opmerkelijke fout:** In de eerste regel van de body tekst staat een typefout: "vrief" in plaats van "brief".

Intekenlijst voor een cursus of lessenreeks.

Het document is een eenvoudige aanmeldlijst voor een reeks van vier lessen. Er hebben zich ongeveer 19 à 20 personen ingeschreven. Bijna alle namen zijn naderhand afgevinkt met rood potlood, wat duidt op een administratieve controle of verwerking van de aanmeldingen. De rode aantekening onderaan bevat instructies voor de verdere afhandeling. Er wordt gesproken over het indelen van de deelnemers in "3 x 7 ambt." (waarschijnlijk drie groepen van zeven ambtenaren). De instructie "zoo spoedig mo." (zo spoedig mogelijk) en "met slappe tijd" suggereert dat de lessen gepland moesten worden tijdens rustige uren in de werkdag.

M. de Haan.

# TRANSCRIPTIE afz. J. E. Schrandt Corn. Anthoniszstr 49 II Amsterdam. Z.

# TRANSCRIPTIE [Links bovenin een klein merkje, mogelijk een 'i' of vinkje] Molenaar 'B <s>IIII</s> <s>IIII</s> <s>IIII</s> <s>IIII</s> <s>IIII</s> <s>IIII</s> <s>IIII</s> <s>IIII</s> <s>IIII</s> <s>IIII</s> 16/12 '43 Markt Dapperstraat B [onderstreept]

192'' | [*Rijn-?*] | | 1369. | T. de Leeuw | Schimmelstraat 73'' | ———— | | 1375. | J. Flaskamp | Bestevaerstraat 83. | [*Lindengr.*] | | 1378. | C.B. Bruyn | van Ostadestraat 98. | [*A. B.*] | ***

# TRANSCRIPTIE C. J. Tounis. Lindengracht 211 II J. van Velzen Weesperstraat 125 II M. v. Wijk Bellamystr. 22 III J. S. v. d. Zwaan Burg. Tellegenstr. 70 h