E. Smit

Handgeschreven brief (verzoekschrift).

De brief is een formeel verzoek van een marktkoopman uit Volendam aan de directeur van het betreffende gemeentelijke apparaat (vermoedelijk Marktwezen). De schrijver legt uit dat hij op 20 oktober 1939 is opgeroepen voor "Rijksdienst" in Den Haag. Omdat dit op dat moment een tijdelijke aanstelling betreft zonder garantie op een vaste aanstelling bij het Rijk, maakt hij zich zorgen over zijn huidige broodwinning. Hij vraagt expliciet om de zekerheid dat hij zijn vaste standplaats (nummer 251) op de Amsterdamse Lindengracht-markt mag terugkrijgen indien zijn dienst bij de overheid eindigt. De tekst bevat een doorgehaalde verschrijving ("aanst") voor het woord "aanstelling".

Dienstnota/bijblad (Algemene Zaken Model No. 14).

Dit document is een intern ambtelijk bijblad uit de administratie van de gemeente Amsterdam, gedateerd kort voor het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog in Nederland. De kern van de notitie is een instructie om de heer E. Smit te informeren over de procedure voor het verkrijgen van een marktplaats op de Lindengracht. Smit wordt geadviseerd om zich na afloop van zijn huidige werkzaamheden officieel in te schrijven bij het hoofdkantoor van de betreffende dienst aan de Jan van Galenstraat 14 (het adres waar historisch gezien de Centrale Markthallen en de Dienst van het Marktwezen gevestigd waren). Er lijkt enige onduidelijkheid te bestaan over een eerdere beslissing, getuige de aantekening rechtsonder van De Haan: "Plaats 28 October 39 intrekken !?". Dit suggereert dat er mogelijk al een toezegging was gedaan of een inschrijving bestond die op losse schroeven stond.

Handgeschreven verzoekschrift.

* **Kern van de aanvraag:** De heer Smit vraagt een 'expeditiekaart' aan om toegang te krijgen tot de markt. Hij heeft dit document nodig voor zijn beginnende transportbedrijfje. * **Motivatie:** De schrijver geeft aan dat de inkomsten uit de rijwielhandel van zijn vader onvoldoende zijn om zijn gezin te onderhouden. Hij is daarom vorig jaar een nevenactiviteit in de expeditie gestart (het vervoeren van aardappelen), maar zonder officiële toegangspas wordt hem de toegang tot de markt ontzegd. * **Stijl en Vorm:** De brief is geschreven in een zeer beleefde, bijna onderdanige stijl die gebruikelijk was in formele correspondentie met overheidsinstanties ("vriendelijke verzoek", "Uw dw: dienaar"). De afkorting 'Hg. Hb.' staat waarschijnlijk voor *Hoog Edelachtbare* en 'M.' voor *Magistraat* of *Marktwezen*. * **Conditie:** Het document is een goed bewaard gebleven administratief stuk, voorzien van een officieel registratienummer.

Handgeschreven verzoekschrift op gelinieerd papier.

* **Inhoud:** E. Smit verzoekt om een toewijzing van vier kisten garnalen. Als motivatie voert de aanvrager aan dat hij/zij van oudsher een grote omzet in garnalen heeft op de markt aan de Lindegracht in Amsterdam. * **Afkortingen:** De toevoeging "(Vrijg)" achter de naam zou kunnen staan voor 'Vrijgesteld', wat duidt op een bepaalde status binnen het distributiesysteem of met betrekking tot de arbeidsinzet tijdens de bezetting. * **Administratieve sporen:** Het document is voorzien van een officieel rangnummer (46A/833/1) en een vervolgnummer in rood (46A/833/2), wat wijst op opname in een overheidsarchief of een dossier van een distributie-instantie. De stempel "M. 1942" is kenmerkend voor ambtelijke registratie uit die periode.

Officiële brief/correspondentie.

* **Inhoud:** De brief is een formele afwijzing van een verzoek om een hogere toewijzing van ongepelde garnalen. Een commissie ingesteld door de "Visscherijcentrale" heeft het verzoek onderzocht en negatief geoordeeld. * **Snelheid:** Opvallend is de snelle administratieve afhandeling. De brief van de heer Smit kwam binnen op 2 november ("2 dezer") en het antwoord werd de volgende dag, 3 november, al verzonden. * **Terminologie:** "Visscherijcentrale" verwijst naar de instantie die tijdens de bezetting de regie voerde over de visserijsector. "Ongepelde garnalen" wijst op een toewijzing van grondstoffen voor verdere verwerking (het pellen), wat vaak als huisvlijt gebeurde in vissersdorpen zoals Volendam.

Document

* **Administratieve systematiek:** De lijst is genummerd van 267 t/m 444. Achter elke naam staat een bedrag, meestal 3000 eenheden (mogelijk guldens). Er zijn diverse aantekeningen gemaakt om personen met dezelfde naam te onderscheiden, zoals bijnamen (Schilder "Tekel", "Kippie", "Fik"), jaartallen ('85, '17) of patroniemen (Jobz, Jz, Sz). * **Symboliek:** De vinkjes ("v") suggereren dat de posten gecontroleerd of voldaan zijn. De "x" markeringen kunnen duiden op een afwijkende status of een specifieke betalingswijze. * **Bijzondere vermelding:** Bij nummer 346 (W. M. Ros) staat de handgeschreven toevoeging "i.d. gevangenis" met een bedrag van 2100, wat een specifiek juridisch of sociaal aspect aan deze administratie toevoegt. * **Namenmateriaal:** De grote hoeveelheid namen zoals "Schilder" en "Tol" wijst zeer sterk op de regio Volendam/Waterland.

Brief / Verzoekschrift

* **Inhoud:** Mevrouw Smit verzoekt de autoriteiten om een standplaats op de Albert Cuypmarkt in Amsterdam voor het exploiteren van een "consumptiewagen" (koffie en soep). Ze motiveert dit verzoek vanuit een precaire financiële situatie: haar echtgenoot verblijft sinds de Duitse inval in mei 1940 als militair bij de Nederlandse Marine in het buitenland. * **Taalgebruik en toon:** De brief is geschreven in een beleefde, enigszins formele maar ook dringende toon. Opvallend is de term "voormalige Ned Marine", wat een voorzichtige formulering is die destijds gebruikelijk was onder het Duitse bezettingsbestuur om niet te provoceren, terwijl het toch de afwezigheid van de kostwinner verklaarde. * **Administratieve verwerking:** De brief is voorzien van een dossiernummer en een kanttekening van een ambtenaar (mogelijk Th. Rens) die op 22 november 1943 om advies heeft gevraagd over dit verzoek.

Handgeschreven ambtelijke notitie/memo.

De kern van het document is een aanbeveling van een functionaris (C.J. Renz) aan een inspecteur betreffende Mevrouw M.E. Smit. Hoewel zij tot dan toe nog geen gebruik had gemaakt van een dagplaats op de Albert Cuypmarkt, adviseert Renz positief over haar verzoek om een vaste standplaats in te mogen nemen. Opvallend is echter de afwikkeling van dit verzoek, zoals te zien in de kanttekeningen onderaan. Ondanks het positieve advies van de ambtenaar ter plaatse, is er op 3 december 1943 een "Model afwijzing" gestuurd. Dit betekent dat het verzoek door de hogere instantie (de inspecteur of diens bureau) is afgewezen met gebruikmaking van een standaardbrief. Het dossier is vervolgens op 4 december 1943 gearchiveerd ("Opbergen").

Controlerapport betreffende de vishandel.

* **Inhoud:** Het rapport legt de resultaten vast van een viscontrole op de Noordermarkt. Terwijl de meeste handelaren hun administratie op orde hebben ("accoord"), wordt bij H. Starreveld een overtreding geconstateerd. Hij heeft ongeveer 60 pond brasem illegaal ("clandestien") verkocht onder een viaduct, buiten de officiële marktkanalen om. * **Toon en argumentatie:** Het document is opmerkelijk vanwege de gedetailleerde weergave van de persoonlijke omstandigheden van de overtreder. Starreveld voert zijn slechte gezondheid (gevolgen van pleuris en longontsteking, een verlamde arm), zijn armoede en zijn eenzame sociale status aan als verzachtende omstandigheden. Hij stelt dat de illegale verkoop noodzakelijk was om "versterkende middelen" te kunnen bekostigen. * **Vrijpleiting:** De inspecteur stelt expliciet vast dat Schouten, wiens kar door Starreveld werd gebruikt, geen schuld treft in deze zaak. * **Taalgebruik:** Het rapport bevat enkele typerende spelfouten of verouderde spellingen, zoals "acoord" (naast "accoord"), "erkend" (waar "erkent" bedoeld wordt) en het aan elkaar geschreven "Hijhad".

# TRANSCRIPTIE *onderwerp:* *intrekking st.pl. verg.* 20/20/19ᵃ af W.C.M. In bijlage dezes heb ik de eer U te doen toekomen afschrift van een rapport d.d. 14 December j.l. van den controleur De Gubber en mijn dien. v. Hieruit blijkt, dat E.G. Smit, geb. 15 Februari 1907, wien d.d. 27 Mei 1943 onder no. 5/65 L.17. 1943 vergunning is ver- leend tot het innemen van een standplaats op het Frederi...

# TRANSCRIPTIE 85/29/2 M. *extra* SV 5 October 1943. Den Heer J.T. Smit, Albert Cuypstraat 203A I, Amsterdam-Zuid. wijk 14. =============== Naar aanleiding van Uw brief d.d. 15 September jl. in zake het ge- bruiken van eigen materiaal bericht ik U, dat hiertegen mijnerzijds geen be- zwaar bestaat. De Directeur,

# TRANSCRIPTIE extra D/HG. den Heer K.A.I. Smit, Admiraal de Ruyterweg 164, Amsterdam-West. Wijk 26. 77/9/4 M. 10 April 1941. Ten vervolge op mijn brief d.d. 4 dezer No. 77/9/2 M. bericht ik U, dat de U in dezen brief opgelegde straf wordt verminderd van 14 dagen tot 7 dagen. Derhalve zal U op 12 April a.s. weder toegang tot de Centrale Markt worden verleend. De Directeur,

# TRANSCRIPTIE VD/HG. [handgeschreven: Ch. Braene] 77/36/7 M. [handgeschreven: Verzonden 9/10] 9 October 1941. <u>Straf kooper K.A.J.Smit</u> <u>Centrale Markt.</u> den Heer Wethouder voor de Levensmiddelen, <u>A l h i e r .</u> In verband met de bij besluit van den Burgemeester d.d. 15 Augustus jl. No.53/15 L.M.1941 aan den kooper K.A.J. Smit opgelegde straf en onder verwijzing naar het onde...

# DOCUMENT INFO * **Type document:** Ambtsbericht / Rapport van het Marktwezen Amsterdam. * **Kenmerk:** No 2B/10/1 M. 1941 3/2. * **Datum:** 1 februari 1941. * **Betrokken personen:** J.J. Smit (aanvrager), S.P. Smit (vader/koopman), Controleur (ondertekenaar). * **Locatie:** Amsterdam (1e Oosterparkstraat 210). * **Onderwerp:** Aanvraag erkenning als kleinhandelaar in groenten en fr...