A. Stam

Handgeschreven brief (verzoekschrift)

* **Inhoud:** S. Speelman verzoekt de directeur van het Marktwezen om een vaste toewijzing van een marktplaats in de eerste rij op het Waterlooplein. Hij legt uit dat hij al 38 jaar op de tweede rij stond, maar sinds januari tijdelijk ("los") op de plek van een zekere heer J. Stad staat. * **Argumentatie:** Speelman voert aan dat de heer Stad elders werkzaam is en de marktplek alleen gebruikt als hij geen ander werk heeft (en anders "in de steun" loopt). Hij vindt dat hijzelf, na 38 jaar trouwe dienst, meer recht heeft op deze prominente plek. * **Taalgebruik:** De brief bevat enkele grammaticale eigenaardigheden die typerend zijn voor de gesproken volkstaal van die tijd, zoals "schrijft ik u" en "geen werk hebt". * **Toestand:** Het document is goed leesbaar; de stempels duiden op een officiële registratie bij de gemeente Amsterdam.

Ambtelijk rapport/brief.

Dit rapport doet verslag van een incident op de Amsterdamse vismarkt waarbij afgekeurde vis (circa 75 kg aan 'slipjes') werd gestolen met de intentie deze alsnog te verkopen. De vis was door keurmeester Snoek afgekeurd, wat betekent dat deze ongeschikt was voor menselijke consumptie. De dader, B. Groenteman, wordt met hulp van de politie opgespoord op het Waterlooplein. Er is proces-verbaal opgemaakt voor diefstal en het verhandelen van ondeugdelijke waar. De toon van de rapporteur aan het einde van de brief is opvallend streng: hij bestempelt Groenteman als iemand die "hier niet thuis hoort" en suggereert indirect dat er bestuurlijke maatregelen tegen hem moeten worden genomen bovenop de strafrechtelijke vervolging.

Briefkaart (adreszijde)

Dit document betreft de voorzijde van een briefkaart die tijdens de Tweede Wereldoorlog is verzonden. De administratieve markeringen aan de bovenzijde (zowel het paarse stempel als de handgeschreven nummers) duiden op een systematische archivering door de ontvangende instantie, de Dienst van het Marktwezen in Amsterdam. De aanduiding "13/5" in het stempel wijst zeer waarschijnlijk op de datum van binnenkomst: 13 mei 1941. De kaart is verstuurd vanuit IJmuiden, een strategische vissershaven. Gezien de geadresseerde is het nagenoeg zeker dat de correspondentie betrekking heeft op de handel, aanvoer of distributie van levensmiddelen (waarschijnlijk vis) in een periode waarin de voedselvoorziening onder streng toezicht stond van de bezetter en de lokale autoriteiten.

Dienstverslag / Rapportage van de Inspectie Marktwezen Amsterdam.

Het document is een ambtelijk verslag van een conflict op de Amsterdamse markt (mogelijk de vismarkt) tijdens de Duitse bezetting in 1942. De kern van het conflict draait om de kwaliteit en de prijsvorming van garnalen onder het toenmalige regime van prijsbeheersing en distributie. * **Kwaliteitscontrole:** De controleur (Stam) bestempelt de partij garnalen van handelaar Rooseman als "uitschot" vanwege de geringe grootte. Hij weigert ze toe te laten tot de reguliere "verdeeling" (distributie voor consumptie) omdat hij inschat dat het publiek deze kwaliteit niet zal accepteren. * **Prijsvorming en Maximumprijzen:** De handelaar is ontstemd omdat hij niet de vastgestelde maximumprijs van f 8,25 per 15 kg ontvangt, maar slechts f 7,00 (na te zijn "afgeslagen" bij de veiling). De term "mijnden daarbij achter" suggereert dat de handelaar de partij zelf heeft moeten terugkopen of dat de prijs onder zijn verwachting bleef bij de afslag. * **Economische spanning:** Rooseman uit zijn frustratie door te stellen dat de controleur "aan zijn brood komt" (zijn levensonderhoud bedreigt). Hij dreigt de aanvoer te stoppen en de garnalen direct naar de pellerijen (verwerkende industrie) te sturen in plaats van naar de versmarkt, wat wijst op de schaarste en de strijd om marges in oorlogstijd. * **Buiten-tekstuele kenmerken:** De rode aantekening onderaan wijst op een escalatie van de zaak naar de Directie en het Hoofd van Dienst (H.S.) op 21 mei 1942.

Register of overzichtslijst van afgegeven transportvergunningen (geleidebiljetten).

* **Administratieve functie:** Het document dient om de legale stroom van vis vanuit de centrale markt naar verschillende handelaren en locaties in de stad te registeren en te controleren. De opeenvolgende nummers van de geleidebiljetten (127 t/m 140) wijzen op een strikte administratie. * **Producten:** Er wordt een variëteit aan vissoorten genoemd: snoek, "kab" (waarschijnlijk kabeljauw), schol, schar, "gez bliek" (gezouten bliek), brasem, blei en wijting. * **Distributiepatroon:** Er is een duidelijk verschil tussen kleinschalige leveringen (bijv. J. Schilder met 5-10 kg naar verschillende adressen) en grootschalige partijen (bijv. Bosman op de Nieuwmarkt met hoeveelheden tot 229 kg). Dit suggereert een hiërarchie van kleine detailhandelaren versus grotere marktkramen of grossiers. * **Geografie:** De genoemde locaties (Weesperplein, Wittenburgergracht, Ambonplein, Keizersgracht, Nieuwmarkt) situeren dit document onomstotelijk in Amsterdam.

# DOCUMENT INFO * **Type document:** Zakelijke brief / Sollicitatie voor een standplaats. * **Afzender:** M. Stam Jr. namens S. Stam & Co. (Stam's Aardappel-, Groenten- en Conservenhandel). * **Ontvanger:** Marktwezen van Amsterdam. * **Datum:** 4 december 1941. * **Locatie:** Venlo (afzender), Amsterdam (ontvanger). * **Kenmerken:** Getypt op briefpapier van de firma S. Stam & Co. me...

# TRANSCRIPTIE *Handgeschreven tekst in zwarte inkt:* <u>Opbergen</u> Anst [?] Aan Hr. Stam opgedragen om bijv. van groote aanvoer v. spiering den aanvoerder mogelijk toe te staan de spiering naar andere plaatsen te voeren. Vast moet echter staan dat A'dam voorzien moet zijn, dus als de spiering niet in A'dam te verkopen is. 31-5-44 [onleesbare paraaf, mogelijk dM.]

# DOCUMENT INFO * **Type document:** Handgeschreven brief / zakelijke mededeling. * **Datum:** 6 maart 1943. * **Plaats:** Amsterdam (afgekort als 'Adam'). * **Afzender:** J.C. Stam (ondertekend na "Hoogachtend"). * **Geadresseerde:** WelEdelheer A.H. de Haer. * **Kenmerken:** Beschreven op bruinachtig papier; bevat latere aantekeningen in blauw potlood en grafietpotlood.

# TRANSCRIPTIE [Handgeschreven aantekening:] verzonden 25/11 den Heer M. Stam Gz. Roodestraat 6, V e n l o . 37/116/2 M 25 November 1941. Naar aanleiding van Uw brief d.d.11 dezer verzoek ik U zich te willen vervoegen bij den bedryfschef van myn dienst, die kantoorhoudt in de hal op de Centrale Markt (H.69) des voor-middags tusschen 9½ en 10½ ...

# DOCUMENT INFO * **Type document:** Ambtelijke correspondentie / Brief. * **Datum:** 10 december 1942. * **Kenmerk:** 8A/44/7 M, D/G. * **Onderwerp:** Gratificatie voor halopzichter-afslager J. Stam. * **Geadresseerde:** Den Heer Wethouder voor de Levensmiddelen, Amsterdam. * **Bijzonderheden:** Bevat handgeschreven notities in de kop ("Hubugh AVB" en "Verzonden 10/12"). De tekst ein...