Dienstverslag / Rapport. 10 september 1941. [Stempel linksboven:]
Nº 37/89/M.1941

[Gecentreerd:]
R A P P O R T

Heden morgen omstreeks 10.15 uur v.m, bevond ik, ondergetekende controleur, mij met toezicht bij de afgifte van aardappelen. Voor de regeling daartoe waren aan de betrokken kopers nummerbewijzen uitgereikt. Aan kopers die niet voorzien waren van een dergelijk bewijs deelde ik mede, dat zij zich met hun voertuig aan moesten sluiten aan de rij, terwijl hen daar een nummerbewijs werd verstrekt door controleur Felthuis. Kooper W. Zwart, oud 25 jaar en wonende Oostenburgermiddenstraat 24 huis bevond zich met zijn paard en wagen ~~stond~~ bij een der wagons waaruit aardappelen werden gelost, doch bleek bij gehouden controle niet in het bezit te zijn van een nummerbewijs. Derhalve gaf ik hem een aanwijzing als hiervoor vermeld. Aanvankelijk weigerde hij aan mijn bevel gevolg te geven, terwijl hij desgevraagd tevens weigerde mij zijn toegangskaart voor de Centrale Markt ter hand te stellen. Waar hem echter zonder nummerbewijs geen aardappelen ~~geenxxxx~~ werden gegeven, is hij met zijn paard en wagen weggereden. Zwart verklaarde, dat hij zijn bezwaren zou indienen bij de Directie van Marktwezen over mijn optreden.

Amsterdam 10 September 1941
Controleur,
[Handtekening, vermoedelijk J. Boon]

Den Heer Bedrijfschef
v/h Marktwezen.
[Handtekening] 15/9/41

[Handgeschreven notitie links:]
37/89/2
Schriftelijke waarschuwing
1 tegen U in overweging te nemen
d 12/9/41 [Gevolgd door paraaf]

[Handgeschreven notitie rechtsonder:]
Aan W. Zwart
Mij is gerapporteerd, dat U op Woensdag 10 Sept. j.l. moeilijkheden heeft veroorzaakt bij de afgifte van aardappelen op de C.M. Ik raad U hierbij aan zich in het vervolg stipt aan de aanwijzingen van de ambtenaren van mijn dienst te houden, daar ik anders genoodzaakt zal zijn strafmaatregelen [te nemen]. Het document beschrijft een geval van burgerlijke ongehoorzaamheid of frictie aan het "voedselfront" tijdens de bezettingsjaren. De kern van het incident is dat koper W. Zwart probeert aardappelen te bemachtigen zonder het verplichte nummerbewijs. Wanneer de controleur hem sommeert achteraan te sluiten en zijn toegangskaart te tonen, weigert Zwart dit en dreigt hij met een klacht bij de directie.

Opvallend is de ambtelijke precisie: de leeftijd en het exacte adres van de koper worden genoteerd. De handgeschreven kanttekeningen laten zien dat het rapport direct tot actie heeft geleid: de bedrijfschef heeft besloten een officiële schriftelijke waarschuwing naar Zwart te sturen, waarin gedreigd wordt met zwaardere strafmaatregelen bij een volgend incident. In september 1941 was de schaarste in Nederland reeds voelbaar en was de distributie van levensmiddelen strikt gereguleerd door de bezetter en de Nederlandse autoriteiten. De "Centrale Markt" (C.M.) in Amsterdam was het zenuwcentrum voor de voedselvoorziening van de stad.

Het systeem met nummerbewijzen was bedoeld om de enorme drukte en chaos bij de distributiepunten te beheersen. Incidenten zoals deze waren schering en inslag, omdat de druk op handelaren en burgers groot was door de afnemende voedselvoorraden. Het "Marktwezen" trad hierbij streng op om de orde te handhaven. De verwijzing naar "strafmaatregelen" in de waarschuwing kon in die tijd vergaande gevolgen hebben, variërend van boetes tot het ontzeggen van de toegang tot de markt of intrekking van vergunningen. C.M. Ik Felthuis (Controleur) J. Boon W. Zwart Marktwezen