Dienstverslag / Inspectierapport van de Gemeente Amsterdam (Dienst van het Marktwezen). MARKTWEZEN - AMSTERDAM

Onderwerp;
Onderzoek naar de Bever-
wijksche groenten centra-
le, Hunzestraat 70 alhier.

R A P P O R T

No. 2974/I M. 1943 5/10

In opdracht van den Heer Directeur van het Marktwezen, heb ik, J. H. de Grebber, na daartoe bekomen opdracht, een nader onderzoek ingesteld naar de Beverwijker Groenten Centrale, Hunzestraat 70 alhier. De eigenaar van deze groente centrale is Bart Berendsen, geboren te Maurik, 17 September 1906 en wonende Zomerdijkstraat 9 huis, alhier.

Van 22 Augustus tot en met 30 Augustus 1943 heb ik mij eenige malen in de onmiddellijke omgeving van bedoelde zaak opgehouden. Het is mij gebleken, dat op enkele uitzonderingen na, het publiek de maximumprijzen voor groente en fruit berekend wordt. Over het algemeen worden de in den winkel aanwezige groenten en fruit duidelijk zichtbaar voor het publiek geprijsd. De bepalingen van de "Groentenverstrekkingsbeschikking 1943" (klantenbinding) worden stipt nageleefd. De administratie betreffende de klantenbinding zag zeer verzorgd uit. Momenteel kunnen alle klanten elken dag groente bekomen, zulks in verband met de groote aanvoer van andijvie. Twee of driemaal per week krijgen de klanten fruit en wel ½ k.g. peeren of appelen; 1/4 k.g. druiven of pruimen per persoon. Een huisgezin bestaande uit 10 personen krijgt dus per keer 5 k.g. appelen of peeren. De nummers die in aanmerking komen voor fruit, worden één dag te voren voor het publiek bekend gemaakt. Volgens zijn klantenlijsten heeft hij 379 klanten. Van deze klanten heeft hij 1100 groentebonnen ontvangen, zoodat hij, indien voorradig, 5 colli groenten en 5 colli per dag ontvangt. Bij de 2e periode van de klantenbinding heeft hij ongeveer 500 klanten met circa 1300 bonnen. Waarschijnlijk zal hij dan 6 colli groente en fruit toegewezen krijgen. In het geheel heeft hij 15 klanten verloren. Daar tegenover staat een winst van ruim 100 nieuwe klanten. Hieruit blijkt wel, dat de klanten van Berendsen tevreden over hem zijn.

Verder is mij gebleken, dat door den zoon van Berendsen wel eens groente en aardappelen aan huis wordt bezorgd. Dit wordt echter alleen gedaan bij ziekte van de klant, hetgeen ik, rapporteur, heb onderzocht.

Waarvan dit rapport te Amsterdam op 3 September 1943.

De Controleur voornoemd,
(Handtekening: J.H. de Grebber)

Aan
Den Heer Directeur van het Marktwezen
A L H I E R ,

Van een partij andijvie was ongeveer ¼ gedeelte bedorven. Berends heeft toen de rest van deze partij verkocht tegen een prijs, welke één cent hooger was dan de maximumprijs.

Handgeschreven kanttekeningen (links):
* (In rood): Nu dechargé
* (In blauw, met pijl naar onderste alinea): Om het onderzoek goed te maken werd de prijs met slechts enkele centen verhoogd.

Handgeschreven tekst onderaan (in rood/bruin):
Vertoont ook gevallen geringe omvang van [...] door [...] aan Econ. Pol. en [...] die het beoordeelt of al dan niet [proc. verb.] zal worden afgewacht.
9-10-43 (Paraaf) Dit document is een officieel inspectierapport van de Amsterdamse Dienst van het Marktwezen tijdens de Duitse bezetting. De strekking van het rapport is overwegend positief voor de winkelier, Bart Berendsen. De controleur stelt vast dat de administratie van de 'klantenbinding' (het systeem waarbij burgers zich bij één vaste winkelier moesten registreren voor hun rantsoen) uitstekend op orde is. De winkelier is populair en groeit in aantal klanten.

Er is echter één kleine overtreding geconstateerd: de verkoop van andijvie voor een prijs die één cent boven het prijsmaximum lag, ter compensatie van een deel dat bedorven was. De handgeschreven notities ("Nu dechargé") suggereren dat de zaak uiteindelijk met een sisser is afgelopen of geseponeerd, gezien de geringe ernst van de overtreding. Tijdens de Tweede Wereldoorlog was Nederland onderworpen aan een streng distributiestelsel vanwege schaarste. De Dienst van het Marktwezen hield streng toezicht op de naleving van de maximumprijzen en de correcte verwerking van distributiebonnen. Prijsopdrijving werd zwaar bestraft om de zwarte markt tegen te gaan.

De term "Groentenverstrekkingsbeschikking 1943" verwijst naar de wetgeving die consumenten dwong zich te binden aan een specifieke groenteman. Dit rapport geeft een zeldzaam gedetailleerd inkijkje in de dagelijkse praktijk van de voedselvoorziening in 1943, inclusief exacte gewichten (500 gram peren, 250 gram druiven) en de logistieke eenheden ('colli') die een winkelier toegewezen kreeg op basis van zijn aantal bonnen. H. de Grebber J.H. de Grebber Gemeente Amsterdam Marktwezen