Dagrapport (dienstverslag) Vrijdag 14 april 1939 MARKTWEZEN AMSTERDAM

Controleur: J. L. F. Rah.
DAGRAPPORT van Vrijdag 14 April 1939.

Aan den Heer Inspecteur
v.h. Marktwezen. Alhier.

Hedenochtend 7 uur reed ik op de Stadhouderskade, nabij de Ruysdaelkade, op weg naar het Hoofdkantoor.
Plotseling was ik omringd door zeven mannen, allen op een fiets gezeten, waar voorop een bagagedrager bevestigd was, en waarop op elke fiets zich een baal kleeden bevond.
Het waren z.g. Jelui, welke er een gewoonte van maken, om met kleeden langs de huizen te venten.
Ik werd op alle mogelijke en meest onbeschoftste manier lastig gevallen, doordat ze ombeurten, achter mij, voor en opzij van mij gingen rijden, daarbij zoo dicht mogelijk langs mij schoten, om op die manier te proberen mij, van de sokken te rijden, ondertwijl werd van achteraf een serie beledigende uitdrukkingen tegen mij gebezigd, maar telkens zoo dat ik niet kan zeggen wie ze tot mij gezegd heeft.
O.a. werd mij toegevoegd: „ Daar hebben we nou die lange vuile typhuslijder, druk hem dood, duuw hem de goot in. Hij is het geweest die Japie in de Dinkelstraat geverbaliseerd heeft.” (Hier werd bedoeld het p.v.b. tegen Jochem Schalkens, op 22 Februari 1939 j.l., toen ik met Contr: Rijngaardt samen dienst in burger had.)
Het werd me te bar en ik besloot te draaien om [...] * Incident: De rapporteur (Controleur Rah) wordt tijdens zijn rit naar het werk op gewelddadige wijze geïntimideerd door een groep van zeven rondtrekkende handelaren ("venters") op de fiets.
* Modus operandi: De mannen omsingelen de controleur en proberen hem fysiek ten val te brengen ("van de sokken rijden") door rakelings langs hem heen te schieten.
* Verbale agressie: Er wordt gebruikgemaakt van ernstige beledigingen en bedreigingen. De term "typhuslijder" was in het vooroorlogse Amsterdam een zeer zware en veelvoorkomende krachtterm.
* Motief: Wraak voor een eerder opgemaakt proces-verbaal (p.v.b.) tegen een zekere Jochem Schalkens (bijnaam "Japie") in de Dinkelstraat op 22 februari 1939. De controleur werd herkend, ondanks dat hij ten tijde van de eerdere bekeuring "in burger" (in burgerkleding/undercover) werkte.
* Terminologie: De term "Jelui" in de tekst is een samentrekking van "jongelui", hier gebruikt voor een specifieke groep straathandelaren. Dit document biedt een inkijkje in de dagelijkse spanningen tussen de Amsterdamse marktkontroleurs en de illegale of ongereguleerde straathandel (het "venten") aan de vooravond van de Tweede Wereldoorlog. Het Marktwezen had de taak om de orde op de markten en de naleving van de Ventverordening te handhaven.

De locatie van het incident (Stadhouderskade/Ruysdaelkade) wijst op een route richting het hoofdkantoor van de dienst, destijds gevestigd aan de Amstel. Het incident illustreert dat controleurs, zelfs buiten hun directe diensturen en op weg naar kantoor, doelwit waren van agressie als gevolg van hun repressieve optreden in de wijken (zoals de Rivierenbuurt, waar de genoemde Dinkelstraat ligt). Het gebruik van "dienst in burger" toont aan dat er actief gezocht werd naar methoden om de hardnekkige illegale handel aan te pakken. F. Rah Marktwezen