Concept-brief/ambtelijk rapport. 20 oktober 1939. Waarschijnlijk een ambtenaar van de gemeente Amsterdam (ondertekend met initialen W.G.M.). [Linksboven:]
Concept
MNr.
Klachten van kramenverhuurder M. de Vos.

[Rechtsboven:]
Amsterdam, 20 October 1939.
[Stempel in rood:] 85/78/851
W.G.M.

Onder terugzending van de met Uw apostille d.d. 21 Juli jl. en met Uw kantbrief d.d. 22 Aug. jl. om advies ontvangen stukken nos. 2/y en 643 hnf/1939 heb ik de eer U het navolgende te berichten.

Klager M. de Vos is houder van een vergunning van B en W tot het plaatsen van kramen, [doorgehaald: karren, en] op de markt de Kortestraat, buiten de markturen.

[Doorgehaald: Zijn klachten zijn drie-ledig, nl.]
Zijn klachten zijn drie-ledig, nl.
a) de plaats, waar hij op de markt gevestigd is, is ver verwijderd van de plaats, waar de loting wordt gehouden, zoodat het hem onmogelijk is nieuwe klanten te verwerven;
b) Marktwezen verhindert hem om karren aan kooplieden te verkoopen;
c) Marktwezen verhindert hem om karren aan kooplieden te verhuren.

Ten aanzien van de onder a) bedoelde klacht merk ik op, dat [doorgehaald: dezerzijds] [doorgehaald: de] de dagelijksche toewijzing der losse plaatsen op de verschillende markten (de zoogenaamde loting) op geen bepaalde [doorgehaald: punten] [doorgehaald: plaats vindt] punten [ingevoegd: omge-?] plaats vindt. De vraag of [Marge: Al dan niet] deze punten nabij de zaak van een kramenverhuurder zijn gelegen wordt in het geheel niet [doorgehaald: in aanmerking genomen].
Adressant’s zaak is gevestigd in de Bellamystraat, die van andere kramenverhuurders weer elders. Allen plegen zij zich naar de plaats der “loting” te begeven, teneinde te trachten een kraam of [doorgehaald: kar] aan kooplieden, die nog niet [ingevoegd: regelmatig] op de markt kwamen en dus nog niet tot de klanten van een hunner behooren (vide hieronder omtrent de afspraak der kramenverhuurders inzake het niet afnemen van elkanders klanten). Ook adressant kan dit dus de “loting” [doorgehaald: bijwonen] [doorgehaald: bijv...]. Deze klacht mist derhalve... [einde pagina]. Dit document is een ambtelijk concept waarin verweer wordt gevoerd tegen de klachten van een Amsterdamse kramenverhuurder, M. de Vos. De tekst vertoont de typische kenmerken van een werkdocument: er is geschoven met formuleringen, woorden zijn geschrapt en vervangen om de juridische of beleidsmatige onderbouwing zo nauwkeurig mogelijk te maken.

De kern van het geschil draait om de 'loting': het systeem waarbij dagelijks plekken op de markt worden toegewezen aan ambulante handelaren ('losse plaatsen'). De Vos voert aan dat de plek waar hij zijn kramen stalt ongunstig ligt ten opzichte van de plek waar de loting plaatsvindt, waardoor hij potentiële nieuwe klanten misloopt. De ambtenaar verwerpt dit argument door te stellen dat de loting op wisselende punten plaatsvindt en dat het de verantwoordelijkheid van de verhuurder zelf is om naar die locaties toe te gaan om handel te drijven, net zoals zijn concurrenten dat doen.

Interessant is de vermelding van een onderlinge afspraak tussen kramenverhuurders om elkaars vaste klanten niet af te pakken, wat duidt op een zekere mate van informele marktordening tussen de verhuurders onderling. Het document dateert van oktober 1939. Hoewel Nederland op dat moment nog neutraal was in de Tweede Wereldoorlog, was de mobilisatie in volle gang en heerste er economische onzekerheid. De marktsector in Amsterdam was in die tijd een vitale maar streng gereguleerde bron van inkomsten voor velen.

Het "Marktwezen" was de gemeentelijke instantie die toezag op de orde en naleving van reglementen op de vele markten die Amsterdam rijk was (zoals de genoemde markt in de Kortestraat in de Jordaan). De kramenverhuurders vormden een essentiële schakel: zij bezaten het materieel dat de kooplieden elke dag nodig hadden. De strijd om de gunst van de 'losse' koopman (die geen vaste staanplaats had) was blijkbaar fel genoeg om officiële klachten bij het college van Burgemeester en Wethouders (B en W) in te dienen. De genoemde Bellamy-straat en Kortestraat plaatsen het conflict midden in de volkse buurten van Amsterdam-West en het Centrum. M. de Vos W.G.M. Gemeente Amsterdam Marktwezen