Officieel rapport van het Marktwezen te Amsterdam. 20 juni 1940. MARKTWEZEN TE AMSTERDAM.
Nº 37/94/1 M.1940 22/6

Gezien [Paraaf]

Amsterdam, 20 Juni 1940.

R A P P O R T

Op Heden, 20 Juni 1940, des voormiddags om 9,45 uur, bevond ik,
................... J. P. N. B O O N ...................
Controleur bij het Marktwezen alhier, mij op het terrein der Centrale Markt alhier, ter hoogte van pier No B, toen mij door den mij bekenden innemer van emballagegoed, B. VAN DIJK, eigenaar van een schuit liggende bij pier No C, het volgende werd medegedeeld:

"Sinds eenige dagen leverde de jonge man, die ik hier bij mij heb, (hij toonde mij een jongen man, die door hem werd vastgehouden) kisten bij in, ten name van van der Pas, en heb ik dezen jongen steeds het vereischte statiegeld voor die kisten betaald.
Ook hedenmorgen kwam diezelfde jongen weder met een partij kisten, (31 stuks). Daar deze jongen voorheen nimmer kisten bij mij heeft ingeleverd, en juist de laatste week geregeld groote partijen en juist bij het afloopen der Markt, heb ik argwaan tegen dezen jongen gekregen en verzoek U deze zaak te willen onderzoeken."

Ik rapporteur nam de door van Dijk bedoelden jongen mede naar het kaartenkantoor, waar hij opgaf te zijn genaamd,
................... CORNELIS MARINUS KORTENS ...................
geboren 18 Maart 1921 te Amsterdam, van beroep los werkman, wonende te Amsterdam, Pinksterbloemstraat No 23.

Daar die jongen mij reeds een losse bon, recht gevende op toegang op de Centrale Markt had getoond, en de naam, die op deze bon staat vermeld, betrekkelijk onleesbaar is, hoewel het duidelijk te zien is dat het in geen geval den naam Kortens is, die op deze bon staat vermeld, nam ik die jongen weder mede op het terrein, omdat hij zeide, dat de kisten, die hij had afgeleverd en dezen morgen af zou leveren afkomstig waren van zijn baas, wiens naam hij echter niet wist op te geven. Toen ik ik met hem de Markt zou betreden, nam die jongen plotseling de vlucht en wel via de Jan van Galenstraat naar de Geuzenkade alhier.

Ik rapporteur volgde hem op een rijwiel, dat ik gedurende de achtervolging had bekomen en hield met behulp van eenige burgers den jongen op de Geuzenkade staande en bracht hem rechtsstreeks over naar het Bureau van Politie op den Admiraal de Ruyterweg alhier, waar ik hem ter beschikking stelde van den Hoofdinspecteur van Politie aldaar. Toen hem aan het Bureau weder naar zijn naam werd...

(Noot: De tekst onderaan is afgesneden; de achtergrond bevat doorslag/spiegelbeeld van een ander document.) * Inhoud: Het rapport beschrijft een incident van vermoedelijke verduistering of fraude met statiegeldkisten op de Centrale Markt in Amsterdam. Een handelaar (B. van Dijk) vertrouwt het niet dat een voor hem onbekende jongeman plotseling grote hoeveelheden kisten inlevert op naam van een derde ("van der Pas") vlak voordat de markt sluit.
* Verloop: De controleur stelt de identiteit van de verdachte vast (Kortens, 19 jaar oud). Bij controle van de toegangspas blijkt de naam niet overeen te komen. Wanneer de controleur de jongen mee terug neemt voor nader onderzoek naar de herkomst van de kisten, slaat deze op de vlucht.
* De arrestatie: Na een achtervolging te voet en per fiets (gevorderd van een burger) wordt de verdachte op de Geuzenkade klemgereden met hulp van omstanders en overgebracht naar het politiebureau aan de Admiraal de Ruyterweg.
* Taalgebruik: Formeel ambtelijk Nederlands ("des voormiddags", "argwaan", "ik rapporteur"). * Tijdsbeeld: Het document is gedateerd 20 juni 1940. Dit is slechts vijf weken na de Nederlandse capitulatie aan nazi-Duitsland. Hoewel de bezetting net is begonnen, lijkt de dagelijkse ordehandhaving op de markt nog volgens de oude Nederlandse structuren te verlopen.
* Locatie: De Centrale Markthallen aan de Jan van Galenstraat waren destijds (en zijn deels nog steeds) het logistieke hart van de Amsterdamse voedselvoorziening. Fraude met emballage (kisten) was een serieus economisch vergrijp, zeker in een tijd waarin schaarste begon op te treden.
* Sociale context: De verdachte wordt omschreven als "los werkman", wat duidt op iemand zonder vast dienstverband, een groep die vaak als eerste in de financiële problemen kwam tijdens de crisis- en oorlogsjaren. B. van Dijk J.P.N. Boon Marktwezen Politie