Officiële brief/circulaire. 19 september 1940. RIJKSKOLENBUREAU
TELEFOON INTERC. AA
LOCAAL 390122
TELEGRAM-ADRES:
KOLENBUREAU

GELIEVE BIJ UW ANTWOORD AAN TE HALEN:
'S-GRAVENHAGE, 19 September 1940.
CARNEGIELAAN 12

№ 63

395/41.06.002
Gem. Materialenbureau,,
voor Marktwezen
Amsterdam.

Voor een juiste verdeeling der hier te lande beschikbare hoeveelheden brandstof, is het voor ons noodzakelijk, een overzicht te bezitten van de hoeveelheden, welke verbruikers van 240 ton of meer per jaar (als zoodanig is U bij ons geregistreerd) hebben ontvangen gedurende het tijdvak:

1 April 1939 tot en met 31 Maart 1940

In verband hiermede verzoeken wij U bijgaand formulier ingevuld en onderteekend vóór 25 dezer aan ons terug te zenden.
Ter toelichting moge het volgende dienen:
Kolom 2 (soort en afmeting).
Hierin te vermelden één of meer der navolgende aanduidingen:
Förder, stukken, noten 0, noten 1, noten 2, noten 3, noten 4, noten 5, fijn,
behalve bij steenkoolbriketten, bruinkoolbriketten en petroleumcokes, waarvoor kolom 2 oningevuld wordt gelaten, aangezien een nadere aanduiding voor deze soorten niet noodig is.
Bij cokes wordt aangegeven: 1, 2, 3, 4, gruis(bries) of gietcokes.
Kolom 3.
Hierin te vermelden de juiste hoeveelheid, uitgedrukt in tonnen van 1000 kg., welke U in het tijdvak 1 April 1939 t/m 31 Maart 1940 hebt ontvangen in de soort, aangegeven in kolom 2.
Kolom 4.
Indien U Nederlandsche vaste brandstoffen hebt betrokken, dan vermeldt U in deze kolom een of meer der hieronder genoemde producenten:

Indien U buitenlandsche (Duitsche, Engelsche, Schotsche, Belgische of Poolsche) kolen/cokes etc. hebt betrokken, dan vult U in kolom 4 in den naam van den desbetreffenden importeur.
Kolom 5.
In vele gevallen zal de betreffende mijn of importeur geleverd hebben door tusschenkomst van een handelaar. In dat geval is in kolom

(A) 15169 - '40

--- * Doel van het document: Het Rijkskolenbureau verzamelt gegevens over het historische brandstofverbruik van grootverbruikers (instellingen of bedrijven die meer dan 240 ton per jaar verbruiken). Dit diende als basis voor de rantsoenering en distributie van kolen tijdens de bezetting.
* Specificaties: Er wordt zeer gedetailleerd gevraagd naar de types brandstof (van 'Förder' tot verschillende maten 'noten' en 'cokes') en de exacte herkomst (welke Limburgse mijn of welke importeur).
* Urgentie: De brief is gedateerd op 19 september en de deadline voor retourzending is "vóór 25 dezer", wat wijst op een zeer strakke administratieve controle en haast bij het opzetten van het distributiesysteem.
* Terminologie: Termen als 'Förder' (ongezeefde kolen) en de verwijzing naar de 'B.I.M.' (Bataafsche Import Maatschappij, onderdeel van Shell) zijn typerend voor de brandstofsector van die tijd.

--- Dit document stamt uit de vroege fase van de Duitse bezetting van Nederland in de Tweede Wereldoorlog. Direct na de inval in mei 1940 werd de schaarste aan grondstoffen merkbaar. Steenkool was de belangrijkste energiebron voor zowel de industrie, de nutsbedrijven (gasfabrieken) als de verwarming van gebouwen.

Het Rijkskolenbureau was een overheidsorgaan dat de centrale regie voerde over de winning, import en distributie van kolen. Om een eerlijke (of voor de bezetter strategisch noodzakelijke) verdeling te maken, werd het verbruik van het laatste 'vredesjaar' (april 1939 - maart 1940) als referentiekader gebruikt. De genoemde mijnen zoals de Staatsmijnen en de Oranje-Nassau mijnen waren de motoren van de Nederlandse energievoorziening in Limburg. De brief illustreert hoe de Nederlandse bureaucratie direct werd ingeschakeld om de schaarste-economie onder oorlogsomstandigheden te beheersen.