Officieel rapport van de gemeente Amsterdam (Dienst van het Marktwezen). 22 maart 1940. Nº 53 / 12 / 1 M. 1940 27/3

R A P P O R T

- 11 -
H. A. Wilders, oud 43 jaar en wonende Kuiperstraat 63 alhier, verzoekt
om een toegangskaart voor de Centr: Markt als overkruier.
Bij onderzoek in de Administratie van Maatsch: Steun is omtrent Wilders
het volgende gebleken. Van zijn zeventienden tot zijn een en twintigsten
jaar is hij opgenomen geweest in het Rijks Opvoedingsgesticht de
"Kruisberg" te Doetinchem. Nadien heeft hij verschillende werkzaamheden
verricht. Heeft o.a. ook oud papier opgehaald. Van 11 Juli 1936 tot Octo-
ber 1939 heeft Wilders van Maatsch: Steun volledige steun genoten.
Daarna is hij uit den steun ontslagen wegens het niet opgeven van ver-
diensten. Wilders is namelijk in de zomermaanden van 1939 zes weken
werkzaam geweest bij de Gebr: Theunis, lompengrossiers, gevestigd Lijn-
baansgracht 70 alhier. Ook deze werkgevers wisten dat Wilders volledige
steun genoot. Tegen Wilders is terzake van voornoemde fraude proces-
verbaal opgemaakt. Wilders is gehuwd en vader van een kind.
Zijn vrouw is thans werkzaam als schoonmaakster bij de N.V. Spiegel, s
Schoonmaakbedrijf. Het weekloon van deze vrouw bedraagt ongeveer F 9.20
per week. Stamboek nummer van Wilders bij Maatsch: Steun is 96219.

22 Maart 1940
Controleur.
[Handgeschreven handtekening: onleesbaar]

Den Heer Bedrijfschef
v/h Marktwezen.
[Handgeschreven handtekening: J. Vermeer?]

Aanvrage besproken met den Directeur. Aan Wilders wordt geen overkruiers-
kaart verstrekt. 22 Maart 1940

[Handgeschreven initialen: V.S.] Gezien
[Handgeschreven handtekening: Wh...] * De aanvrager: H.A. Wilders, een 43-jarige man wonend in de Amsterdamse Pijp (Kuiperstraat). Hij wil werken als 'overkruier' op de Centrale Markt, een zwaar fysiek beroep waarbij goederen op handkarren worden vervoerd.
* Achtergrondcontrole: De overheid voerde een streng onderzoek uit naar zijn verleden. Hierbij werd informatie opgevraagd bij de 'Maatschappelijke Steun' (de toenmalige sociale dienst).
* Negatieve factoren: Er worden twee belangrijke punten tegen hem aangevoerd:
1. Hij heeft in zijn jeugd (ca. 1914-1918) in een tuchtschool ("De Kruisberg") gezeten. Het feit dat dit na 25 jaar nog steeds vermeld wordt, getuigt van het stigma dat hiermee gepaard ging.
2. Hij heeft recentelijk (1939) 'steunfraude' gepleegd door inkomsten uit werk bij een lompenhandel niet op te geven. Hiervoor is proces-verbaal opgemaakt.
* Gezinssituatie: Wilders is getrouwd en heeft een kind. Zijn vrouw verdient een zeer laag loon van 9,20 gulden per week als schoonmaakster.
* Besluit: De aanvraag wordt resoluut afgewezen. Zijn verleden en de recente fraude maken hem in de ogen van de directeur van het Marktwezen ongeschikt of onbetrouwbaar voor een toegangskaart. Dit document stamt uit maart 1940, de laatste maanden voor de Duitse inval in Nederland. Het biedt een inkijkje in de harde sociale werkelijkheid van die tijd:
* Crisisjaren: De nasleep van de Grote Depressie was nog voelbaar. Veel mannen waren afhankelijk van 'de steun' en probeerden met losse klussen (zoals oud papier ophalen of overkruier zijn) wat extra te verdienen.
* Sociale Controle: De overheid hield burgers nauwgezet in de gaten. Informatie-uitwisseling tussen verschillende gemeentelijke en rijksinstanties zorgde ervoor dat een misstap uit het verleden (of een recente fraude) direct gevolgen had voor iemands kansen op de arbeidsmarkt.
* De Kruisberg: Dit was een bekend rijksopvoedingsgesticht in Doetinchem. Een verblijf daar werd door autoriteiten vaak gezien als een teken van een 'asociaal' of 'crimineel' karakter, ongeacht hoe lang het geleden was.
* De Centrale Markt: Gelegen aan de Jan van Galenstraat, was dit het logistieke hart van de Amsterdamse voedselvoorziening. Een toegangskaart was essentieel om daar legaal werk te kunnen verrichten. A. Wilders H.A. Wilders J. Vermeer N.V. Spiegel Gemeente Amsterdam Marktwezen