Getypt afschrift van een ambtelijk schrijven/rapport. 16 februari 1940. De Commissaris van Politie in de 1e Sectie (w.g. Van der Heul). No. 245 a A.Z. 1940. AFSCHRIFT

AMSTERDAM, 16 Februari 1940.

De Commissaris van Politie in de 1e Sectie deelt, in voldoening aan het bovenstaande en onder terugzending van bijgaand schrijven, verband houdende met het hooge percentage, zoogenaamd vaste klanten bedienende, ventende personen, mede, dat bij het bedienen van vaste klanten in aanmerking dient te worden genomen, dat, voor wat het stadsgedeelte Noord betreft, een geheel andere maatstaf dient te worden aangelegd dan die, welke in de overige gedeelten van Amsterdam geldende is.

Amsterdam-Noord bestaat, voorwat de bebouwing betreft, uitsluitend uit laagbouw en wordt vrijwel uitsluitend door arbeidersgezinnen bewoond. Deze laagbouw heeft tot gevolg gehad, dat de oorspronkelijke venters, door voortdurend direct contact met de bewoners van dezen laagbouw, zich een z.g. vaste klantenwijk hebben gevormd. Het systeem van bouwen in de verschillende woningblokken, waarbij vrijwel in elke groep woningen betrekkelijk weinig winkels zijn gevestigd, heeft tot gevolg gehad, dat men zich voor normale inkoopen zeer vaak over betrekkelijk groote afstanden moet verplaatsen, om die inkoopen te doen. Dit heeft tot gevolg gehad, dat bij de voortschrijdende bebouwing in Amsterdam-Noord, men een sijsteem heeft zien ontstaan, dat zij, die oorspronkelijk venters waren, zich geleidelijk zijn gaan beschouwen als zelfstandige leveranciers met een vaste klantenwijk. Als voorbeelden zouden hier kunnen worden aangehaald brandstoffenhandelaren, petroleumventers, eieren- en boterboeren, bloemenkooplieden en meer dergelijke personen, die, indien zij in de overige gedeelten van de stad zouden werken, zuiver het beroep van venter zouden uitoefenen.

Mede doordat de kostprijs van hun artikelen niet belast wordt door financiëele verplichtingen zooals winkelhuur, personeele belasting, licht, etc. behoeven de meerdere kosten van eventueel transport niet in die mate in den verkoopprijs te worden verdisconteerd, als dit bij den winkelstand noodig is, zoodat de z.g. bezorging geen hoogeren prijs met zich mede brengt. Het inkomsten-budget van de verschillende bewonersgroepen in Noord vormt, voor deze aan-huisbezorging, dan ook geen beletsel en zeer vele bewoners maken inderdaad gebruik van deze gemakkelijke wijze van voorziening.

De neiging tot zgn. clandestien venten wordt echter, ook van politiëele zijde, ten strengste tegengegaan, doch door vorenomschreven bijzondere omstandigheden wordt deze contrôle ten zeerste bemoeilijkt. Wil men de feiten achterhalen, dan dient men de eventueel clandestien ventende personen langdurig en sijstematisch te controleeren, hetgeen niet altijd mogelijk is, mede door dat de surveilleerende agent van politie tevens aan andere zaken zijn aandacht dient te schenken.

Het is uiteraard juist, dat bij den Dienst van het Marktwezen deze afwijking beter kan worden vastgesteld, doordat de marktambtenaren vrijwel uitsluitend belast zijn met de contrôle op de naleving der Ventverordening en deze dienst zich, voor wat den controleerden ambtenaren betreft, meer speciaal op deze ontduiking der Ventverordening kan instellen.

De thans bestaande toestand is bij de Politie in de 1e Sectie voldoende bekend en er wordt van deze zijde door het personeel ten strengste op de naleving en handhaving der Ventverordening toegezien, doch het veel omvattende werk der politie in het algemeen kan de bestaande feiten niet volkomen te niet doen, mede gezien de moeilijkheid van het constateeren van het strafbare feit als zoodanig.

De Commissaris van Politie
in de 1e Sectie.

w.g. Van der Heul.

Voor eensluidend afschrift,

w.g. onleesbaar. In dit document rapporteert de Commissaris van Politie over de handhaving van de Ventverordening in Amsterdam-Noord. De kernpunten zijn:

1. Stedenbouwkundige invloed: De Commissaris legt uit dat de specifieke opzet van Amsterdam-Noord (veel laagbouw, weinig winkels en grote afstanden) een natuurlijke behoefte aan huis-aan-huis bezorging heeft gecreëerd.
2. Transformatie van de handel: Venters (straatverkopers) zijn in dit stadsdeel geëvolueerd naar "zelfstandige leveranciers" met vaste wijken. Producten zoals kolen, petroleum, eieren en bloemen worden aan huis geleverd.
3. Economisch voordeel: Omdat deze handelaren geen winkelhuur of personele belastingen betalen, kunnen zij hun producten goedkoper aanbieden dan fysieke winkels. Voor de arbeidersgezinnen in Noord is dit financieel en praktisch zeer aantrekkelijk.
4. Handhavingsproblematiek: De politie erkent dat er sprake is van "clandestien venten" (zonder de juiste papieren of in strijd met de verordening), maar geeft aan dat controle erg lastig is. Men kan het verschil tussen een legale bezorger en een illegale venter moeilijk vaststellen zonder langdurige observatie, waar de politie de mankracht niet voor heeft.
5. Rol Dienst van het Marktwezen: Er wordt gesuggereerd dat de specifieke controle op deze verordening beter door de gespecialiseerde ambtenaren van het Marktwezen kan gebeuren dan door de reguliere politie. Het document dateert van februari 1940, slechts enkele maanden voor de Duitse inval in Nederland. Het schetst een tijdsbeeld van de sociaaleconomische structuur van Amsterdam-Noord als een geïsoleerd arbeidersstadsdeel. De strijd tussen de gevestigde winkelstand (die belasting betaalde) en de ambulante handel (venters) was in die tijd een groot maatschappelijk thema. Overheden probeerden via verordeningen de "oneerlijke concurrentie" van venters te beperken, maar zoals dit document laat zien, botste de wetgeving vaak met de praktische behoeften van de bevolking en de fysieke inrichting van de stad. De term "brandstoffenhandelaren" en "petroleumventers" herinnert aan een tijd waarin woningen nog met kolen of olie werden verwarmd.