Krantenknipsel met handgeschreven ambtelijke kanttekeningen. Syndicaat voor bevroren groenten en fruit.
Duitsch-Fransch-Nederlandsche samenwerking.

BERLIJN, 21 Jan. (A.N.P.) — Het Nederlandsch Perskantoor meldt:
Zooals men weet, is het bevriezen in het algemeen een uitstekend middel tot het verduurzamen van levensmiddelen. Men laat vleesch bevriezen en het blijft goed. Het koelhuis speelde weldra bij de distributie van vleesch en andere levensmiddelen een groote rol. Er werden zelfs speciale koelhuis-schepen gebouwd.

Maar nog is de triomftocht van de ijsmachine niet geëindigd. Zij gaat een nieuw gebied veroveren: dat der groenten. Weldra zal de „bevroren groente” een even populair begrip zijn als bevroren vleesch.

Voor vele jaren werden op dit gebied proefnemingen gedaan, die met succes bekroond werden. Toen — dat is nu ook al weer verscheiden jaren geleden — schaften eenige fabrieken van verduurzaamde levensmiddelen ijsmachines aan, om de nieuwe methode in practijk te brengen. Het geldelijk voordeel was echter blijkbaar gering. Immers, het publiek vond het gemakkelijker, groenten in blik te koopen. Bevroren groente mocht namelijk niet ontdooien. Zij moest steeds in de ijskast worden bewaard.

Thans zal het nieuwe stelsel evenwel op groote schaal worden toegepast. Mede op initiatief van het Duitsche opperbevel heeft zich namelijk een syndicaat voor bevroren groenten gevormd, dat, gezeteld te Berlijn en te Parijs, in de eerste plaats in Fransche fabrieken van verduurzaamde levensmiddelen groenten en fruit voor het leger zal doen bevriezen.

Dit syndicaat, genaamd Syndicat des Compagnies Allemandes de bas températures pour la France, is in hoofdzaak een verkoopsgenootschap. De eigenlijke ondernemers zijn de Solo Feinfrost GmbH., d.i. een Duitsche dochtermaatschappij van de Unilever, de Hochseefischerei Hamburg, de Anderson & Co. en de IJskremfabrik Jos Pnkofer & Co. te München. In den raad van toezicht zitten de chef van het Heersverwaltungsamt, generaal-majoor Osterkamp, de intendant van het leger Geheimrat Pieszczek en staatssecretaris Backe.

Een vruchtbare samenwerking met de Fransche nijverheid is daardoor verzekerd. De Fransche conservenindustrie, die, door het klimaat begunstigd, zeer goede artikelen op de markt brengt, was tot nog toe niet tot de moderne koudetechniek overgegaan. Wel is waar zijn de rond zevenhonderd conservenfabrieken, die in het bezette gebied liggen, evenals in Duitschland, meestal kleine bedrijven, die niet in staat zijn, zulk een installatie aan te schaffen. Op voorstel van het syndicaat hebben vijftien of zestien van de ongeveer zeventig grootere ondernemingen met de Duitsche vriesfabrieken overeenkomsten gesloten. De Duitsche fabrieken zullen voor eigen rekening 44 vriesmachines laten bouwen. Deze machines worden dan bij de Fransche firma's opgesteld en zullen een gedeelte van den Franschen groentenoogst van 1941 voor het Duitsche leger bevriezen.

Lagere kosten.
Dit plan, dat door de Fransche regeering wordt begunstigd, zal voorloopig ongeveer 9.000 ton bevroren levensmiddelen opleveren. Later zullen ook Nederlandsche conservenfabrieken aan de beurt komen, waarvan een deel reeds met Duitsche vriesmachines werkt. Hierdoor zal de opbrengst ongeveer op 20.000 ton worden gebracht. Ter vergelijking diene, dat tot nu toe in Duitschland 74 machines in 27 fabrieken in bedrijf zijn en dat de leveranties voor het leger door het syndicaat spoedig den omvang van de tegenwoordige Duitsche opbrengst zullen bereiken.

De kosten der vervaardiging zijn in Frankrijk lager dan in Duitschland. Het bevriezen is voor het leger eenvoudiger dan voor den handel, omdat de koelkasten voor den kleinhandel wegvallen. De ruimten voor het koelhouden, die in de Fransche fabrieken voorhanden zijn, alsmede het aantal koelwagens voor het vervoer naar Duitschland, zullen moeten worden uitgebreid.

Evenals de Fransche en Nederlandsche groententeelt wordt ook de Noorsche vischvangst voor de verzorging der Duitsche weermacht in dienst gesteld. De maatschappij „Nordsee” heeft reeds in Noorwegen een groote vriesinstallatie voor vischfilets onder den naam „Frostfilets A.G.” opgericht. Ook de firma Lohmann & Co. is van plan, een vischbevriesinrichting in Noorwegen te bouwen. De „Hochseefischerei Hamburg” werkt reeds met een „fabriekmoederschip”. Deze drie grootste ondernemingen, die practisch alle vischreeders en vischfabrikanten van beteekenis omvatten, hebben nu door toedoen van het Oberkommando gemeenschappelijk een fabriek in Noorwegen opgericht, die voor legerleveranties werkt en onder leiding van de „Fischfilets” staat. Hier zijn voorloopig acht installaties ingericht, welk aantal spoedig verdubbeld zal worden. Daar de apparaten bij het bevriezen van visch steeds door kunnen worden gebruikt, terwijl groenten en fruit van het jaargetijde afhankelijk zijn, zal de voorraad bevroren visch spoedig veel grooter zijn dan die van groenten en fruit. In ieder geval zal weldra een groote hoeveelheid „versche visch” in bevroren toestand vóór het leger ter beschikking staan.

[Handgeschreven tekst onderaan rechts:]
Kennisgenomen
de Dir. v/h Marktwezen
w.g. Siersma
wnd.
7/2-'41 Dit krantenartikel uit januari 1941 geeft een gedetailleerd beeld van de economische gelijkschakeling en de logistieke innovatie in de door Duitsland bezette gebieden tijdens de Tweede Wereldoorlog. De kernpunten zijn:

• Technologische Innovatie: Er wordt een verschuiving beschreven van inblikken naar het industrieel diepvriezen (snelvriezen) van voedsel. Hoewel de techniek al langer bestond, zorgde de oorlogsvoering voor een versnelde grootschalige toepassing.
• Militaire Logistiek: De techniek werd primair ingezet voor de bevoorrading van de Wehrmacht (Duitse leger). Bevroren voedsel bood voordelen in transport en opslag, mits de koelketen (koelwagens en magazijnen) werd uitgebreid.
• Economische Exploitatie: Het artikel spreekt eufemistisch over "samenwerking", maar beschrijft feitelijk hoe de industrie in Frankrijk, Nederland en Noorwegen werd ingeschakeld voor de Duitse oorlogsindustrie. De oprichting van het "Syndicat des Compagnies Allemandes" onder toezicht van hoge Duitse militairen en ambtenaren (waaronder de beruchte Herbert Backe) onderstreept de centrale aansturing vanuit Berlijn.
• Betrokken Bedrijven: Grote spelers zoals Unilever (via Solo Feinfrost) en Nordsee waren direct betrokken bij deze ontwikkelingen. Het document moet worden gezien in het licht van de Duitse voedselvoorzieningspolitiek tijdens de bezetting. De vermelding van Herbert Backe is hierbij cruciaal; hij was de architect van het zogenaamde "Hungerplan", bedoeld om de Duitse bevolking en legers te voeden ten koste van de bevolking in bezette gebieden.

De handgeschreven aantekening van de Directeur van het Marktwezen (waarschijnlijk J. Siersma) op 7 februari 1941 toont aan dat de Nederlandse ambtenarij nauwgezet op de hoogte werd gehouden van deze economische verschuivingen, die directe gevolgen hadden voor de Nederlandse landbouw en visserij onder het regime van de bezetter. Het document diende waarschijnlijk als bewijsstuk of referentiemateriaal voor de afstemming van de Nederlandse productie op de Duitse behoeften. J. Siersma Marktwezen Wehrmacht