Dienstbrief / Circulaire van de Gemeente Amsterdam. 29 november 1941. Gemeente Amsterdam, Raadhuis (O.Z. Voorburgwal 197), waarschijnlijk de centrale administratie of stadhuissecretarie. Hoofden van Administraties, Diensten en Bedrijven (van de gemeente). [Stempels bovenaan:]
Nº 3/16/1 M. 1941 4/12

Gemeente Amsterdam
Raadhuis, O.Z. Voorburgwal 197, kamer 35

[Linkerkant:]
Telefoon 43130, 43321 Toestel 548
Postgiro 13500 (193)
Gemeentegiro 193

Men wordt verzocht, bij het antwoord
nauwkeurig den datum, het nummer en
de afdeeling van dezen brief te vermelden

[Rechterkant:]
Aan Hoofden van Administraties,
Diensten en Bedrijven.

Afd. Ass.Z. en W.A. No. V.A./18a Bijlagen: Datum: 29 Nov. 1941
Uw brief d.d. [leeg]
No. [leeg]

[Inhoud:]
In de verordening van den Rijkscommissaris voor het bezette
Nederlandsche gebied betreffende de vergoeding voor verrichtin-
gen ten behoeve van de Duitsche Weermacht (No. 49 van 1940, Gem.
bl. 1940, afd. 4, no. 132) wordt in § 2 sub 5 medegedeeld, dat voor
de vergoeding van de schade, die door oorlogsgeweld of door de
bezetting veroorzaakt is, een afzonderlijke regeling zal worden
vastgesteld.
De Commissaris der provincie Noordholland heeft mij medege-
* deeld van den Secretaris-Generaal van het Departement van Binnen-
landsche Zaken bericht te hebben ontvangen, dat ook de regeling
van de bezettingsschaden eerlang zal verschijnen.
In verband hiermede verzoek ik U na te gaan of bij Uw dienst
of bedrijf schade is geleden als gevolg van de bezetting en mij
hiervan zoo spoedig mogelijk mededeeling te doen, onder vermel-
ding van den aard der schade, zoomede over de financieele ge-
volgen hiervan.
-Hoewel-

C.S. Stadhuis
A'dam, 12-'41. Deze brief dient als een inventarisatieverzoek binnen de ambtelijke organisatie van de gemeente Amsterdam tijdens de Tweede Wereldoorlog. De kern van de boodschap is:

1. Juridische basis: Er wordt verwezen naar een eerdere verordening van de Rijkscommissaris (Seyss-Inquart) uit 1940 die gaat over de vergoeding voor diensten aan de Wehrmacht.
2. Nieuwe regeling: Er wordt aangekondigd dat er een specifieke regeling komt voor "bezettingsschaden" (schade door oorlogsgeweld of de aanwezigheid van de bezetter).
3. Actiepunt: Alle gemeentelijke diensten en bedrijven moeten hun geleden schade rapporteren, inclusief een omschrijving van de aard van de schade en de financiële impact.
4. Catchword: Onderaan rechts staat "-Hoewel-", wat aangeeft dat de brief op een volgende pagina verdergaat. Het document dateert van november 1941, ruim anderhalf jaar na het begin van de Duitse bezetting van Nederland. De Nederlandse bureaucratie werkte in deze periode grotendeels door onder toezicht van het Duitse bestuur (het Reichskommissariat).

De brief illustreert hoe de gemeente Amsterdam probeerde grip te krijgen op de financiële gevolgen van de oorlog en de bezetting. "Schade door bezetting" kon variëren van inbeslagname van goederen en gebouwen door de Duitsers tot fysieke schade door gevechtshandelingen. De communicatielijn loopt hier van de Secretaris-Generaal (de hoogste ambtenaar van een ministerie, die in die tijd grote macht had omdat er geen actieve ministers/parlement waren) naar de Commissaris der Provincie, en zo naar het gemeentebestuur.

Opvallend is het gebruik van de term "bezettingsschaden", een formeel-administratieve term voor de kosten en verliezen die direct voortvloeiden uit de aanwezigheid van de Duitse machthebbers. C.S. Stadhuis O.Z. Voorburgwal W.A. No Gemeente Amsterdam Stadhuis Wehrmacht