21 januari 1941. [Header]
No 7/3/1 M.1941 23/1
Stadsdrukkerij van Amsterdam
Voormalige Stadstimmertuin 4-6 (Centrum)
Parijs 1937 Gouden Médaille

[Linkermarge]
Telefoon 54333
Gemeentegirorekening 50
Postrekening 13500
met vermelding: Stadsdrukkerij
Verzoeke bij beantwoording datum en nummer van dit schrijven te vermelden

[Adressering en Datum]
Aan: den Heer Directeur van het Marktwezen,
Alhier.

[Handgeschreven aantekeningen rechtsboven]
mi. [onleesbaar]
Th. Müller
Th. Deninhoven
P. v. Beuren
Attentie bij bestellingen

Nr. 52 S.D. 1 bijlagen Uw brief: Datum: 21 Januari 1941.
Onderwerp: Beperking papierverbruik.

[Brieftekst]
Tot dusver werd voor het meerendeel van het eenvoudige drukwerk de gewone, in normalen tijd weinig kostbare, soort houtvrij papier gebezigd. Ook in gevallen waarin met een mindere kwaliteit wel zou hebben kunnen volstaan, woog het geringe prijsverschil -- althans bij kleine oplagen - niet op tegen de voordeelen van het gebruik van wat beschouwd zou kunnen worden als een eenheidsssoort.

Door het gebrek aan hars is de beschrijfbaarheid en door het gebrek aan andere grondstoffen is ook de kwaliteit in andere opzichten van het houtvrije papier dat thans geleverd wordt, zeer sterk verminderd, zoodat het noodzakelijk is met het verbruik uit den thans nog ter Stadsdrukkerij aanwezigen voorraad van goede hoedanigheid de uiterste zuinigheid te betrachten.

Voortaan zal derhalve beschrijfbaar houtvrij papier slechts gebruikt worden voor drukwerken van min of meer geruimen gebruiksduur en die bestemd zijn om in belangrijke mate en noodzakelijk met inkt beschreven te worden.

Voor drukwerken, die niet of slechts in geringe mate met inkt beschreven behoeven te worden, en die slechts een geringen gebruiksduur hebben, zal voortaan een eenigszins beschrijfbare houthoudende papiersoort worden gebruikt. Een monster van deze papiersoort vindt U hierbij gevoegd.

Voorts zal er naar gestreefd moeten worden zoo mogelijk nog verdere beperking in het verbruik van alle andere soorten papier en carton te bereiken. De afmetingen van de drukwerken zullen, voor zoover dit niet reeds is geschied, tot het voor het gebruik noodzakelijke minimum moeten worden teruggebracht, terwijl formaten die onvoordeelig uit het vel papier of carton gesneden worden, zoo mogelijk gewijzigd dienen te worden.

* Ook moeten, voor zoover mogelijk, beide zijden van papier of carton gebruikt worden, hetzij voor den druk, hetzij om te beschrijven.

Dezerzijds zal bij het behandelen van Uw opdrachten de noodige aandacht aan het vorenstaande worden besteed. Ik zou het echter, ter wille van een goede samenwerking en van een vlotte behandeling der zaken, wel zeer op prijs stellen, indien reeds Uwerzijds bij

[Onderaan de pagina staat een handgeschreven 'f' of paraaf en twee rode verticale strepen in de linkermarge bij de laatste alinea.]

--- De brief is een officiële mededeling van de Stadsdrukkerij van Amsterdam aan de directeur van het Marktwezen. De kernboodschap is een dwingende oproep tot verregaande zuinigheid met papier vanwege oorlogsschaarste.

Kernpunten:
1. Vervanging van kwaliteit: Waar voorheen standaard hoogwaardig 'houtvrij' papier werd gebruikt, moet men nu overstappen op goedkoper en minder duurzaam 'houthoudend' papier voor tijdelijke documenten.
2. Grondstoffentekort: Er wordt specifiek gewezen op het gebrek aan hars, wat de 'beschrijfbaarheid' (het niet uitvloeien van inkt) nadelig beïnvloedt.
3. Efficiency in formaat: Drukwerk moet kleiner worden uitgevoerd en formaten moeten worden aangepast om snijverlies uit vellen papier te minimaliseren.
4. Dubbelzijdig gebruik: Er wordt expliciet opgeroepen om beide zijden van het papier te benutten (aangeduid met een asterisk).

De toon is zakelijk maar dringend, passend bij de bureaucratische aansturing van een stad onder bezettingsomstandigheden.

--- Dit document stamt uit januari 1941, ruim een half jaar na het begin van de Duitse bezetting van Nederland in de Tweede Wereldoorlog. De gevolgen van de oorlog en de Britse blokkade werden in deze periode steeds nijpender voor de Nederlandse economie.

• Schaarste en distributie: Grondstoffen zoals pulp voor papier en hars voor de afwerking werden schaars omdat de import uit Scandinavië en andere regio's bemoeilijkt werd of door de bezetter werd opgeëist voor de eigen oorlogsindustrie.
• Papier als strategisch goed: De overheid en gemeentelijke instanties moesten strikte rantsoeneringsmaatregelen invoeren. De Stadsdrukkerij trad hierbij op als handhaver van de zuinigheid voor alle gemeentelijke diensten (zoals het Marktwezen).
• Technisch detail: 'Houtvrij' papier is kwalitatief beter en vergeelt minder snel dan 'houthoudend' papier (waar nog lignine in zit). De keuze om houtvrij papier te reserveren voor documenten met een "geruimen gebruiksduur" toont aan dat men rekening hield met de archieffunctie van belangrijke stukken, terwijl dagelijkse formulieren op minderwaardig papier moesten.
• Tijdsbeeld: De handgeschreven opmerking "Attentie bij bestellingen" onderstreept dat deze nieuwe regels direct gevolgen hadden voor de dagelijkse werkvoering van de ambtenaren bij het Marktwezen.