Officieel administratief besluit / instructiebrief. De Gemeentesecretaris (namens de Regeringscommissaris van Amsterdam). Behoort bij besluit van den Regeerings-
commissaris voor Amsterdam van 6 Juni 1941,
No. 1059/25.7 Fin. 1941.

de Gemeentesecretaris,
(get.) J. Walch
l.s.

Aanvulling jaarstaat 1940 exploitatie motorvoertuigen (formulier F)
in verband met ombouw van benzinewagens voor gebruik van andere
brandstoffen of andere aandrijving.

———

I. Voor 1940 wordt formulier F alleen ingevuld voor de perio-
de van benzinetractie. De datum van beëindiging en de
tijdsduur der benzinetractie (afgerond in kwartmaanden,
b.v. $3 \frac{1}{4}$ maand) zijn in den kop van de betrokken kolom te
vermelden. De posten 17, 18 en 19 worden naar tijdsgelang
berekend uit de jaarbedragen. Voor alle overige posten
worden ingevuld de werkelijke bedragen, overeenkomende
met de periode van benzinetractie.

II. De periodes, waarin in 1940 abnormale brandstoffen of
aandrijving gebruikt zijn, worden bij het jaar 1941 ge-
trokken en op den jaarstaat voor 1941 verantwoord als
volgt:
a. Datum begin gewijzigde tractie (d.i. datum einde ben-
zinetractie), tijdsduur van die tractie en soort
brandstof resp. electrische aandrijving in den kop
van de betrokken kolom te vermelden.
Berekening der bedragen op gelijke wijze als onder I,
echter voor de periode van gewijzigde tractie.
b. De kosten van ombouw van het voertuig worden opgegeven
onder "abnormaal onderhoud" (keerzijde van formulier
F); daarbij te vermelden een korte technische om-
schrijving van den ombouw (b.v.: gaszak, 6 cylinders
voor gecomprimeerd gas, houtgasgenerator op auto of
aanhangwagentje etc.). Deze kosten van ombouw worden
niet in de exploitatiekosten opgenomen.
c. Onder post 5 wordt de hoeveelheid van elke soort brand-
stof ingevuld met als eenheid:
$m^3$ voor gasvormige brandstof (methaan of lichtgas),
$m^3$ verstookt hout voor houtgas,
kg voor cokes, kolen of turf,
bijgeladen kWh voor electrische aandrijving.
Onder post 9 worden de kosten hiervan opgevoerd.
Post 7 wordt: aantal km per eenheid.
d. De voertuigen zijn groepsgewijze op te geven; dus de
benzinewagens, de gaswagens, de anthraciet-generator-
wagens, enz. in afzonderlijke groepen van kolommen.
Omtrent de boeking van eventueele assurantie-uit-
keeringen (post 15) en voor andere inlichtingen wende
men zich tot den heer Cassée, Toestel 564, Raadhuis. Dit document is een administratieve richtlijn voor de boekhouding van het Amsterdamse wagenpark tijdens het tweede jaar van de Duitse bezetting. Het kernprobleem dat hier wordt geadresseerd, is de gedwongen transitie van benzine naar alternatieve energiebronnen door brandstofschaarste.

Enkele opvallende punten uit de tekst:
* Boekhoudkundige splitsing: De administratie van 1940 wordt kunstmatig gesplitst. Het deel van het jaar dat op benzine werd gereden valt onder 1940, terwijl het deel op alternatieve brandstof naar de jaarstaat van 1941 wordt verschoven.
* "Abnormale brandstoffen": De term "abnormaal" illustreert dat het gebruik van gas en hout niet als een permanente of gewenste situatie werd gezien, maar als een noodgreep.
* Technologische diversiteit: De tekst somt een breed scala aan noodoplossingen op: gaszakken op het dak, houtgasgeneratoren (op de auto of op een aanhanger), gecomprimeerd gas, kolen, turf en elektriciteit.
* Kostenverwerking: De ombouwkosten mogen niet als reguliere exploitatiekosten worden geboekt, maar moeten apart worden vermeld als "abnormaal onderhoud". De datum van het document (juni 1941) is cruciaal. Na de Duitse inval in mei 1940 werd vloeibare brandstof (benzine en diesel) onmiddellijk gerantsoeneerd en grotendeels opgeëist door de Wehrmacht. Nederlandse gemeentelijke diensten en particulieren moesten hierdoor massaal overschakelen op alternatieven om hun voertuigen rijdende te houden.

De genoemde "Regeeringscommissaris voor Amsterdam" verwijst naar de regeringsvorm tijdens de bezetting. Op 1 maart 1941 werd de gemeenteraad ontbonden en kreeg de burgemeester (destijds de pro-Duitse Edward Voûte) de titel van regeringscommissaris, waardoor hij met verregaande bevoegdheden de stad bestuurde onder toezicht van de bezetter. Johannes Walch, wiens naam onder het document staat, was de gemeentesecretaris die de bureaucratische uitvoering van deze overgang verzorgde.

De vermelde technische oplossingen, zoals de houtgasgenerator en de gaszak, werden in het straatbeeld van de oorlogsjaren iconische symbolen van de schaarste. Houtgasgeneratoren waren grote ketels waarin hout werd verbrand bij een tekort aan zuurstof, waarbij een brandbaar gas vrijkwam dat de motor aandreef. Gaszakken waren grote, ballonachtige constructies op het dak van voertuigen (vaak bussen of vrachtwagens) gevuld met lichtgas.