Getypte ambtelijke rapportage of nota (pagina 3 van een groter geheel). -3-

W.Dreeze heeft een vaste plaats op de markt Sumatrastraat. De plaats wordt als regel ingenomen door zijn echtgenoote. (Reglement op de markten.art.18)

De vraag van den Wethouder voor de Arbeidszaken of het mogelijk is, om in de administratie van het Marktwezen duidelijk aan te geven, door welke personen de plaatsen op de markten worden ingenomen, daar dit voor het vaststellen van de feiten noodig voor het beoordeelen van rechtmatigheid der uitkeeringen uit werkloozenkassen noodzakelijk is, kan m.i. voor zoover het betreft de vaste plaatshouders onder restrictie dat in enkele gevallen fraude altijd mogelijk blijft, bevestigend worden beantwoord.

Bij de marktambtenaren zijn thans vragenlijsten in bewerking, waarop aan den hand van de trouwboekjes en uit de beschikbare gegevens verschillende vragen moeten worden beantwoord, welke juist op het innemen der standplaatsen door den plaatshouder of diens echtgenoote, betrekking hebben.

Omtrent de losse plaatshouders moet bovengestelde vraag ontkennend worden beantwoord. [Met de hand toegevoegd: Er bestaat geen administratie van.]

Inzake de opmerking van den Wethouder voor de Levensmiddelen, hoe het mogelijk is, dat ondanks de contrôle en het toezicht zich gevallen kunnen voordoen als in het rapport van den Wethouder voor de Arbeidszaken gereleveerd, meen ik het volgende te moeten opmerken.

Van al deze gevallen zijn er m.i. slechts twee, waarbij zich kooplieden op frauduleuze wijze een plaats op een der markten hebben toegeëigend, namelijk Broekman en Polak. Het geval Vogel zal nog nader worden onderzocht.

In geen enkel der overige gevallen is gebleken, dat het toezicht en de contrôle van de ambtenaren onvoldoende is geweest.

De vraag nu of in de toekomst dergelijke gevallen zijn te voorkomen, moet ontkennend worden beantwoord.

Er is m.i. slechts één middel om, althans bij benadering te kunnen vaststellen, dat de voor een plaats op een der markten ingeschreven sollicitant, de uit te reiken voorkeurskaart en daarna de toe te kennen vaste plaats, persoonlijk in bezit neemt en wel het inleveren van foto's bij het inschrijven op de sollicitantenlijsten.

Een gehuwd persoon zou dan voor iedere inschrijving zijn eigen foto en die van zijn echtgenoote moeten inleveren.

Deze maatregel is echter niet voldoende. Ten einde te voorkomen, dat de foto's bij het uitreiken van een voorkeurskaart of de toewijzing van een vaste plaats al te zeer zijn verouderd, zou de inschrijving op de sollicitantenlijsten voor de verschillende markten moeten worden beperkt. Op een sollicitantenlijst zouden dan b.v. in geen geval meer namen mogen voorkomen, dan van personen, waarvan redelijk kan worden verwacht, dat hun binnen den tijd van één of twee jaren een plaats op de markt waarvoor zij zijn ingeschreven, kan worden toegewezen. Invoering van een dergelijke maatregel beteekent, dat de inschrijving voor sommige markten, o.a. voor de Lindengracht en Westerstraat eenvoudig moet worden gesloten.

[Met de hand onderaan toegevoegd:]
En indien iemand zich dan onder valschen naam laat inschrijven, doch zijn eigen foto's inlevert? Dit document vormt een interessant inkijkje in de bureaucratische strijd tegen uitkeringsfraude in de vroege 20e eeuw. De kern van het probleem is de identiteitsvaststelling op de Amsterdamse markten. De Wethouder voor de Arbeidszaken wil weten wie er feitelijk op een marktkraam staat, omdat dit direct invloed heeft op het recht op een werkloosheidsuitkering. Als een geregistreerde werkloze (of diens echtgenote) stiekem inkomsten genereert op de markt, is er sprake van fraude.

De auteur van de nota stelt voor om foto-identificatie in te voeren. Dit was voor die tijd een verregaande administratieve maatregel. Er wordt echter direct opgemerkt dat dit logistieke problemen geeft: foto's verouderen snel. De voorgestelde oplossing is rigoureus: de wachtlijsten voor populaire markten (zoals de Westerstraat en Lindengracht) moeten worden ingekort tot een maximum van twee jaar wachttijd, wat effectief betekent dat de inschrijving voor nieuwe gegadigden gesloten moet worden.

De handgeschreven opmerking onderaan is scherp en legt de zwakte van het plan bloot: foto-identificatie voorkomt niet dat iemand onder een valse naam opereert zolang de koppeling tussen de persoon op de foto en de officiële persoonsgegevens niet waterdicht is. De tekst ademt de sfeer van de jaren '30 (de crisistijd), waarin de controle op de "steun" (werkloosheidsuitkeringen) zeer streng was. De Amsterdamse markten waren in die tijd een belangrijke bron van (vaak informele) inkomsten voor de arbeidersklasse.

De genoemde locaties (Sumatrastraat in de Indische Buurt, Lindengracht en Westerstraat in de Jordaan) waren en zijn iconische Amsterdamse marktlocaties. De strikte scheiding tussen "vaste plaatshouders" en "losse plaatshouders" (die dagelijks moesten loten of wachten op een plek) was een bron van constante administratieve zorg voor het "Marktwezen". De nota illustreert de verschuiving naar een meer gereguleerde en gecontroleerde stedelijke samenleving, waarbij moderne middelen zoals fotografie werden ingezet voor toezicht en handhaving.