Afschrift van een officiële klacht (proces-verbaal). 16 augustus 1941. Afschrift. Amsterdam, 16 Augustus 1941.

Den Weledelgestrengen Heer
Commissaris van Politie, waarnemende de
5e Sectie, te Amsterdam.

Weledelgestrenge Heer.

Ik, ondergeteekende, JACOB JACOBUS BOTTENBERG, oud 44 jaar, van beroep controleur bij de Prijsbeheersching te Amsterdam, wonende te Oude Wetering, A 179 D, gemeente Alkemade, heb de eer de navolgende klachte tot U te richten:
"Op Zaterdag, 16 Augustus 1941, des voormiddags te 11.04 uur, bevond ik mij, in dienst, in burger gekleed, op den openbaren weg de Albert Cuypstraat te Amsterdam, alwaar ik op de aldaar gehouden dagmarkt, controle hield op de voorschriften betreffende de Prijsbeheersching.
Ik constateerde een overtreding van artikel 2 van het Prijsaanduidingsbesluit, gepleegd door: PIET VAN RHEENEN, geboren te Amsterdam, 9 Mei 1921, Nederlander, wonende te Amsterdam, Govert Flinckstraat 177 II.
Ik maakte VAN RHEENEN er op attent, dat hij in overtreding was, daar hij de door hem op zijn verkoopstal uitgestalde gerookte paling niet had voorzien van prijsaanduidingen, zooals is voorgeschreven bij het Prijsaanduidingsbesluit.
Ik zegde hem aan, dat hij den verkoop even moest onderbreken, om mij aan te hooren. Hij zeide toen: " Voor jou. Ik heb met jou niets te maken, klootzak." Ik vorderde van VAN RHEENEN dat hij met mij mede zou gaan naar het politie-posthuis Ferdinand Bolstraat, alhier, waarop hij zeide: "Met jou ga ik niet mede. Wel als er politie bij is." Hierna voegde hij mij, in tegenwoordigheid van veel publiek en van den agent van politie H. VAN SCHIE, dienstdoende aan het politie-posthuis Ferdinand Bolstraat, de woorden toe: "Leelijke klootzak. Ik ga met jou niet mede." Hierna nam de agent van politie VAN SCHIE bedoelden VAN RHEENEN mede naar genoemd politie-posthuis.
Ik voeg hieraan toe, dat ik VAN RHEENEN meermalen voor eenzelfde feit heb gewaarschuwd. Hij kent mij dus als ambtenaar. Hij weigert echter zijn koopwaren te prijzen. Ik heb hem thans een proces-verbaal aangezegd, terzake overtreding van artikel 2 van het Prijsaanduidingsbesluit.
Ik gevoeld mij door de scheldwoorden klootzak en leelijke klootzak in mijn eer en goeden naam aangerand en verzoek U, zoo hiertoe termen aanwezig zijn, een strafvervolging tegen VAN RHEENEN te willen doen instellen.
Hoogachtend:
(getekend) J J Bottenberg

Ondergeteekende, Commissaris van Politie in de 5e Sectie, verklaart op zijn ambtseed, bovenstaande klachte te hebben ontvangen op Augustus 1941. * Inhoud: Het document betreft een formele aangifte door een prijscontroleur tegen een marktkoopman op de Albert Cuypmarkt. De kern van de klacht is tweeledig: ten eerste een economisch delict (het niet vermelden van prijzen op de waar, in dit geval paling) en ten tweede de belediging van een ambtenaar in functie ("klootzak").
* Taalgebruik: Het document hanteert de formele, ambtelijke stijl van de vroege 20e eeuw ("Weledelgestrenge Heer", "vorderde", "terzake"), wat scherp contrasteert met de geciteerde scheldwoorden van de verdachte.
* Juridische context: Er wordt verwezen naar het 'Prijsaanduidingsbesluit'. Dit was in oorlogstijd een belangrijk instrument om prijsopdrijving en zwarte handel tegen te gaan. De klager verzoekt expliciet om strafvervolging wegens smaad/belediging. * Tijdsbeeld (1941): Nederland was ten tijde van dit schrijven bezet door Nazi-Duitsland. De 'Prijsbeheersching' was een overheidsorgaan dat toezag op eerlijke handel in een tijd van toenemende schaarste. Controleurs werden door de bevolking vaak met wantrouwen of vijandigheid bejegend, omdat hun werk nauw verbonden was met het distributiestelsel van de bezetter.
* Locatie: De Albert Cuypmarkt in de Amsterdamse Pijp was (en is) een bruisende plek waar de spanningen tussen 'het gezag' en de 'volkse' kooplieden vaker tot uitbarsting kwamen. De Govert Flinckstraat en de Ferdinand Bolstraat (waar het politiebureau zat) liggen in de directe nabijheid.
* Microgeschiedenis: Dit document biedt een uniek doorkijkje naar een alledaags incident uit de oorlogsjaren. Het toont de frictie tussen de bureaucratische regels en de weerbarstige realiteit van de straathandel, verpakt in de strikte procedures van het toenmalige politionele apparaat. H. van Schie Politie