Ambtelijk rapport/advies (mogelijk van de Marktdienst Amsterdam). 5 december 1939. [Marge linksboven:]
Plaatsen van buitenlanders
op de markten.

[Midden boven, in rood potlood:]
20/23/5 M

[Rechtsboven:]
W.L. Hell.
5/12/39 [initialen]

[Tekst:]
In mijn rapport d.d. 10 Juli 1939, № 20/23/2 M
stelde ik U vor (mij ter inlichting) het verzoek van Mercurius, om een aantal
buitenlanders, die reeds verscheidene jaren hier ter stede een losse
marktplaats bezetten, in de gelegenheid te stellen om voor een
vaste plaats in aanmerking te komen, te doen behandelen in de
Commissie van Advies voor de Markten. Alvorens mij deze
machtiging te verstrekken, achtte U het gewenscht eerst de
noodige gegevens omtrent den omvang en beteekenis van dit
vraagstuk te verzamelen. Dit is thans geschied.
Bijgaanden staat vindt U de namen en gegevens van 33 buiten-
landers vermeld, die regelmatig plaatsen op de Amsterdamsche
markten innemen, vermeld (andere buitenlanders zijn momenteel op de markten niet bekend).

Uit dezen staat blijkt, dat:
1e. al deze personen reeds ~~bijna~~ drie jaar of (veel) langer in
Nederland gevestigd zijn ~~en plaatselijk kunnen met Nederlandsche~~
~~onderdanen zijn gelijkgesteld;~~
~~A. Agartzy (No 27)~~

2e. al deze personen reeds bijkans 3 jaar of (veel) langer
~~marktkoopman~~ regelmatig bekende marktkooplieden
zijn, met uitzondering van № 27, A. Agartzy, die
ofschoon reeds 20 jaar in Nederland verblijvende en gehuwd met
een Nederlandsche vrouw, eerst sedert 1939 een losse
plaats bezet op de weekmarkt ~~Amstelveen~~ (op Agartzy
heeft betrekking mijn rapport d.d. 7 Sept 39, № 90/43/2 M).

3e. negen dezer personen, ~~ook in op den~~ ten tijde van het
inwerkingtreden (op 19 October 1934) van artikel 5 lid 1 van het Reglement
op de Markten reeds vaste plaatsen bezetten
op een of meer markten (met */ gemerkt). Deze
vaste plaatsen hebben zij behouden; op grond van de nieuwe
bepaling konden zij echter niet voor nieuwe vaste plaatsen
op andere markten, in aanmerking komen en werd zelfs
van sommige hunner (№ 3, 5 en 6) op 19 Oct. '34 de inschrijving op de
sollicitantenlijst - om voor vaste plaatsen in aanmerking te
komen - doorgehaald. Dit document is een ambtelijke rapportage over de status van buitenlandse marktkooplieden in Amsterdam aan de vooravond van de Tweede Wereldoorlog. Het centrale probleem is de beperking die door het 'Reglement op de Markten' uit 1934 werd opgelegd: buitenlanders konden sindsdien geen nieuwe vaste marktplaatsen meer toegewezen krijgen.

De tekst illustreert de bureaucratische afwegingen tussen de geldende regels en de praktijk waarbij personen al decennia in Nederland wonen en werken. Er wordt specifiek ingegaan op een lijst van 33 personen die 'onder de loep' zijn genomen. Opvallend is de casus van de heer A. Agartzy, die ondanks 20 jaar verblijf en een huwelijk met een Nederlandse vrouw, door de mazen van de wet dreigt te vallen omdat hij pas kort een 'losse' (niet-vaste) plek bezet.

Het document toont de spanning tussen de belangenvereniging 'Mercurius' (die opkwam voor de marktkooplui) en het stringente beleid van de gemeente. De doorhalingen in de tekst suggereren een proces van conceptvorming of correctie op basis van striktere juridische kaders. De datum van het document, 5 december 1939, plaatst dit rapport in de periode van de Nederlandse mobilisatie, net voor de Duitse inval in mei 1940. In deze periode was er sprake van een toenemende druk op buitenlanders en vluchtelingen in Nederland.

Het genoemde "Reglement op de Markten" van 19 oktober 1934 was een instrument van de gemeente Amsterdam om de toegang tot de schaarse vaste marktplaatsen te reguleren, vaak met een protectionistisch oogmerk ten gunste van de eigen onderdanen. De uitsluiting van buitenlanders van de 'sollicitantenlijst' (wachtlijst voor vaste plekken) in 1934 was een ingrijpende maatregel die in dit rapport in 1939 opnieuw ter discussie staat. De archiefcodes (zoals 20/23/5 M) wijzen op een systematische dossieropbouw binnen de gemeentelijke administratie over marktwezen en vreemdelingenzaken.