Brief/Rapport (handgeschreven).
Origineel
Brief/Rapport (handgeschreven). 8 maart 1941. Onbekend (waarschijnlijk een directeur van de markten of een hoge ambtenaar van de gemeente Amsterdam). Noot: Doorgehaalde tekst is tussen [ ] geplaatst met de aanduiding 'doorgehaald'. Onduidelijke passages zijn gemarkeerd met [?].
[Linksboven:]
Onderwerp:
opdracht Duitsche
Zivilverwaltung en
verzoeken van
Agrarisch Front.
[Rechtsboven:]
A’dam, 8/3 1941
Den Heer Burgemeester
van Amsterdam
[Inhoud:]
Hiermede heb ik de eer
U te berichten, dat ik op Donderdag
6 Maart jl. te 4 uur n. m. ben ontboden
bij den Heer Rodegro van de Deutsche
Zivilverwaltung, Dienststelle van Miere-
veldstraat 1 alhier. De heer Rodegro
droeg mij op binnen 14 dagen een
plan te ontwerpen en aan hem
voor te leggen, waarbij op de
Centrale Markt zooveel mogelijk een
scheiding wordt gemaakt [doorgehaald: tussen] [ingevoegd: (vrijwel levensmiddelen-)]
de Joden en de Christenen; bij de [over-?]
reiding van dit plan zooveel [vooral]
mogelijk samen te werken met het
Agrarisch Front.
Voordat bovenbedoelde bespreking
plaatsvond, had de heer Helmus, [ingevoegd: (voorzitter)]
op de C. M. en stedelijk leider van het
Agrarisch Front te Amsterdam mij telefo-
nisch om een onderhoud gevraagd
voor hem en den heer de Hartog, op
Vrijdag 7 Maart jl. te 10 uur v.m., waar-
bij de heer Helmus refereerde aan het
onderhoud, dat ik met den heer
Rodegro zou hebben.
Op 7 Maart jl. [doorgehaald: vond het]
onderhoud met het Bestuur van het
Agrarisch Front plaats, waarbij,
behalve bovengenoemde twee heren
nog verschenen de heer Knugge en
de ambtenaren van mijn dienst
Jochems (Chef Marktopzichters), Van Mon- Dit document is een ambtelijk verslag van een zeer gevoelige opdracht tijdens de Duitse bezetting van Nederland.
- Segregatie: De kern van de brief is de opdracht van de Duitse Zivilverwaltung (vertegenwoordigd door de heer Rodegro) om de Centrale Markt in Amsterdam fysiek te scheiden in een Joods en een niet-Joods (Christelijk) deel. Dit past in de bredere context van de geleidelijke uitsluiting van Joden uit het openbare en economische leven.
- Collaboratie: Opvallend is de rol van het Agrarisch Front. Dit was een nationaalsocialistische organisatie (gelieerd aan de NSB) die de controle over de landbouw en voedselvoorziening wilde overnemen. De Duitse autoriteiten dwongen de Amsterdamse ambtenaren om met deze organisatie samen te werken bij het opstellen van het segregatieplan.
- Tijdslijn: De opdracht werd gegeven op 6 maart 1941, minder dan twee weken na de Februaristaking (25-26 februari 1941). De spanningen in de stad waren op dat moment extreem hoog, en de bezetter voerde de druk op om de "Joodse kwestie" in de stad definitief te regelen.
- Locatie: De Dienststelle aan de Miereveldstraat 1 was een bekend adres van de Duitse civiele administratie in Amsterdam. In maart 1941 was Amsterdam volledig in de ban van de nasleep van de Februaristaking. De nazi's reageerden met harde hand en versnelden de uitvoering van anti-Joodse maatregelen. De Centrale Markt (tegenwoordig het Food Center aan de Jan van Galenstraat) was de spil van de voedselvoorziening in de stad. Door hier een scheiding aan te brengen tussen Joden en niet-Joden, werd niet alleen een sociaal isolement gecreëerd, maar werd ook de Joodse bevolking de toegang tot verse levensmiddelen bemoeilijkt.
Het document toont de bureaucratische efficiëntie waarmee de bezetter de gemeentelijke diensten inschakelde om hun discriminerende beleid uit te voeren. De genoemde burgemeester, Edward Voûte, was door de Duitsers aangesteld en werkte nauw samen met de bezettingsautoriteiten. De genoemde ambtenaren (zoals Jochems) bevonden zich in de onmogelijke positie om uitvoering te moeten geven aan bevelen die direct indruisten tegen de grondrechten van een deel van de bevolking.