Bijlage bij een ambtelijke brief (No. 37/112/3 M.). 13 december 1941. Directeur van het Marktwezen (Amsterdam). Wethouder voor de Levensmiddelen. Behoort bij brief No.37/112/3 M. d.d. 13 December 1941 aan den Heer Wethouder voor de Levensmiddelen van den Directeur van het Marktwezen.

II Het vaststellen van de maximumprijzen, zoowel voor de veiling, als voor grossier en kleinhandelaar geschiedt door het Bureau van den Gemachtigde voor de Prijzen. De Gemeente kan hierop geenerlei invloed uitoefenen. Contrôle op de handhaving van de vastgestelde prijzen van ieder der 3 genoemde categorieën geschiedt onder leiding van voornoemd Bureau door den Centralen Crisis Contrôle Dienst en door de door dit Bureau aangewezen Rijks- en Gemeentepolitie.

Dit wil nog niet zeggen, dat overtreding der maximumprijzen ook nimmer voorkomt. Het staat echter vast, dat de voor de veiling geldende maximumprijzen worden gehandhaafd, omdat de verkoop door een neutraal lichaam, de veiling, geschiedt. In tijden van geringen aanvoer van bepaalde producten op de veilingen, trachten de grossiers en kleinhandelaren deze producten tegen hoogere prijzen rechtstreeks van den teler te betrekken. Het gevolg hiervan is, dat uiteindelijk de kleinhandelaar, die zijn product te duur heeft ingekocht, dit ook boven den gestelden maximumprijs moet verkoopen. Hierdoor wordt het verschil tusschen veilingprijs en den veel hoogeren prijs in den winkel verklaard. Tegen een en ander wordt momenteel, zooals U bekend zal zijn, met grooten kracht door den Gemachtigde voor de Prijzen opgetreden en men is er zelfs kortgeleden toe overgegaan om eenige grossierszaken op de Centrale Markt voor langen duur te sluiten (één firma zelfs voor goed!) Dezerzijds wordt hieromtrent bij voortduring overleg gepleegd met den Inspecteur voor de Prijzen te Amsterdam en ik meen te mogen aannemen, dat door de genomen strenge maatregelen en de voortdurende strenge contrôle aan een en ander paal en perk zal worden gesteld.

Overigens is mij uit door de N.V. Nederlandsche Veiling van Land- en Tuinbouwproducten "Amsterdam" over de maand Augustus verstrekte cijfers omtrent den aanvoer en den opbrengst van sla en andijvie gebleken, dat de door het Bestuur der "Amsterdamsche Markttuinders" genoemde cijfers een onjuist beeld geven, voor wat betreft de door de tuinders op de veiling gemaakte prijzen. Van andijvie is in die maand ter veiling aangevoerd 500.714 kg., welke hebben opgebracht ƒ 51.055,61, dat is dus gemiddeld per kg. 10 1/5 cent en niet 5 cent, zooals in den brief is vermeld. Voorsla zijn deze cijfers: aanvoer 470.980 kroppen; opbrengst ƒ 17.168,72 = gemiddeld 3 65/100 cent per krop en niet 1/2 cent per krop.

III Erkend moet worden, dat er van den aanvoer ter veiling op bepaalde dagen niet voldoende voor export is afgezonderd, waardoor het inderdaad op enkele dagen is voorgekomen, dat van bepaalde exportartikelen, zooals sla, bij zeer grooten aanvoer de prijs ter veiling beneden den maximumprijs is gedaald; dit behoorde echter tot de uitzonderingen.

Hierbij moet worden opgemerkt, dat de tuinders op 5 Mei jl. werden verplicht om te gaan veilen, waardoor zij automatisch onder de exportplicht vielen. Het was voor de In dit document rapporteert de Directeur van het Marktwezen aan de Amsterdamse wethouder over de complexe situatie rondom voedselprijzen en distributie tijdens de bezetting. De kernpunten zijn:

1. Bevoegdheid: De gemeente Amsterdam heeft geen zeggenschap over de prijzen; dit wordt centraal geregeld door de landelijke Gemachtigde voor de Prijzen.
2. Zwarte handel en prijsopdrijving: Er wordt uitgelegd hoe handelaren de veiling omzeilen door direct bij boeren te kopen tegen hogere prijzen, wat leidt tot illegale prijzen in de winkels. De autoriteiten treden hier hard tegen op door winkels en grossiers op de Centrale Markt (tegenwoordig Food Center Amsterdam) te sluiten.
3. Correctie van statistieken: De directeur corrigeert eerdere beweringen van de "Amsterdamsche Markttuinders". Hij toont met cijfers aan dat de opbrengsten voor andijvie en sla in augustus 1941 aanzienlijk hoger lagen dan door de tuindersbond werd gesuggereerd.
4. Export: Er wordt gesproken over de verplichte veilinggang, die tot gevolg had dat producten ook beschikbaar kwamen voor verplichte export (veelal naar Duitsland). Dit document stamt uit december 1941, ruim anderhalf jaar na het begin van de Duitse bezetting van Nederland. De voedselvoorziening werd in deze periode steeds nijpender. Het systeem van de "Gemachtigde voor de Prijzen" en de "Centrale Crisis Controle Dienst" (CCD) was door de bezetter ingericht (of overgenomen van vooroorlogse crisiswetgeving) om de inflatie te beheersen en de distributie naar zowel de Nederlandse bevolking als de Duitse Wehrmacht te controleren.

De spanning tussen de tuinders (die hogere prijzen wilden), de tussenhandel (die probeerde de regels te omzeilen) en de overheid (die sociale onrust door te hoge prijzen wilde voorkomen) is in deze tekst duidelijk voelbaar. De "export" waarover gesproken wordt in sectie III, was in deze context vaak synoniem aan de gedwongen levering van goederen aan het Derde Rijk.