Ambtelijk rapport/klachtomschrijving. [Linksboven:]
Inschrijven
Opbergen 5-12-41
dekken [?]

[Rechtsboven:]
No 72/63/1 M. 1941 8/11
895

Rapport.

De volgende klacht heeft de groentenhandelaar Eduard-Visser gevestigd Nieuwendammerdijk 249, op 6 November 1941 tot mij gericht:
"Op Woensdag 5 November 1941 was ik op het Eindp. [Eindpunt] "Nieuwendam" mijn vaste klanten aan het bedienen. Ik heb zoo u weet geen ventvergunning meer. Ik had o.a. op mijn wagen een bestelling spruiten, welke een onbekende vrouw van mij wenschte te koopen. Dit heb ik om twee redenen niet gedaan. Ten eerste om reden dat de spruiten reeds door een klant van mij besteld waren en ten tweede omdat ik geen ventvergunning heb en niet beter weet dan dat ik uitsluitend mijn klanten mag bedienen. Deze vrouw heeft zich daarop tot de Duitsche overheid gewend met het resultaat, dat ik een proces-verbaal heb gekregen voor het niet willen verkoopen aan die vrouw." Waar is nu Eduard Visser nu nog de distributieverordening voor? Aanprijzen is verplicht. Volgens vroegere mededeeling van marktambtenaren zou dat reeds een overtreding van de distributieverordening zijn en zijn er menschen voor beboet. Nu moeten wij de distributieverordening nog duidelijker nastreven, daar de Duitsche overheid mij verplicht aan ieder die dat wenscht te verkoopen. Alzoo deze klacht aangegeven.

[Linksonder:]
Aan den Heer
Inspecteur
v/h Marktwezen.

[Rechtsonder:]
Amsterdam
6 November 1941.
[Handtekening, mogelijk S. Dijkstra] * Inhoud: Het document doet verslag van een incident waarbij een groenteboer, Eduard Visser, weigerde spruiten te verkopen aan een voor hem onbekende voorbijgangster omdat de waar al gereserveerd was voor een vaste klant. Bovendien dacht hij dat hij zonder ventvergunning enkel aan zijn vaste klantenkring mocht leveren. De vrouw klaagde hem aan bij de Duitse bezetter, wat resulteerde in een proces-verbaal.
* Taalgebruik: Het document is geschreven in de formele ambtelijke stijl van de jaren '40, met gebruik van de naamval ('den Heer') en specifieke terminologie zoals 'ventvergunning' en 'proces-verbaal'.
* Kernproblematiek: De handelaar bevindt zich in een spagaat tussen zijn eigen bedrijfsvoering (het bedienen van vaste klanten) en de strenge distributiewetten van de bezetter, die eisten dat voorraden voor iedereen beschikbaar waren om 'oppotten' tegen te gaan.
* Vorm: Het betreft een officieel rapport aan de Inspecteur van het Marktwezen, wat aangeeft dat dergelijke lokale handelsconflicten hoog werden opgenomen door de toezichthoudende instanties. Dit document stamt uit november 1941, ruim een jaar na het begin van de Duitse bezetting van Nederland. De voedselsituatie werd in deze periode steeds nijpender, waardoor de distributieverordeningen uiterst streng werden gehandhaafd. De bezetter wilde volledige controle over de voedselstromen om zwarte handel te voorkomen en de eigen troepenmacht te kunnen bevoorraden.

Het feit dat de onbekende vrouw direct naar de "Duitsche overheid" stapte, typeert de gespannen sociale sfeer van die tijd, waarin burgers elkaar vaak aangaven bij de autoriteiten (collaboratie of simpelweg uit eigenbelang). Voor kleine zelfstandigen zoals Eduard Visser betekende dit dat zij constant op hun hoede moesten zijn; een simpele zakelijke beslissing om een vaste klant voorrang te geven, kon worden uitgelegd als een economisch delict tegen de distributiewetten, met zware boetes of gevangenisstraf tot gevolg. De locatie, de Nieuwendammerdijk, duidt op een volkse buurt in Amsterdam-Noord waar de sociale controle en de druk op de voedselvoorziening groot waren. S. Dijkstra Marktwezen