Ambtelijk rapport/proces-verbaal. 12 september 1939 (met kanttekeningen tot 16 september 1939). [Linksboven in stempel en handschrift:]
№ 24/24/1 M. 1939
Rapport
Kwakzalver Spaan.
Amstelveld

[In potlood bovenaan:]
Inschrijving Spaan Ik stel U voor om Spaan voor de duur van 14 dagen het recht te ontzeggen om op een der markten een plaats in te nemen.
m.i. moet verder aan den Wethouder worden verzocht een besluit van B en W. uit te lokken, waarbij Spaan voor goed het recht ontzegd wordt een plaats op een der markten in te nemen.
16/9

[Rechtsboven:]
Den Heer Inspecteur. 14-9-39
de Haan

[Midden:]
Maandag 11 September 1939 heeft van mij een plaats op het Amstelveld gekregen de koopman S. Spaan — Kruidkundige. Waldecklaan 18 Hilversum. — die met „inhalatoren” op de markt kwam. Hij verzekerde mij dat er geen geneesmiddelen bij verkocht werden zoodat het alleen om een instrumentje van glas ging.
Des namiddags evenwel constateerde ik dat Spaan likdoornzalf verkocht ofschoon hem bekend was dat dit was verboden.
Ik heb hem toen gezegd de zalf van zijn stal te verwijderen terwijl ik hem later, toen hij nog met de zalf bezig was, gelast heb in te pakken.
Het bleek mij dat hij bijgaande reclamepapiertjes gebruikte voor het inpakken van de verkochte doosjes zalf zonder geconstateerd te hebben dat hij de daarin genoemde druppels verkocht ofschoon dit wel waarschijnlijk was.
Gezien het feit dat den verkoop van deze en dergelijke artikelen op de markt verboden is terwijl dit aan Hr. Spaan bekend was, zoo verzoek ik U hem het recht op een plaats op een der markten hier ter stede te ontzeggen.
Heer Spaan bleef steeds correct.

Amsterdam 12 September ’39
[handtekening] J.F. de Bie Het document is een rapport van een markttoezichthouder (waarschijnlijk een marktmeester of controleur) aan zijn inspecteur. De kern van de zaak is misleiding: de koopman S. Spaan uit Hilversum kreeg toestemming om op de markt van het Amstelveld in Amsterdam te staan met de bewering dat hij slechts glazen "inhalatoren" (medische hulpmiddelen) verkocht. In werkelijkheid verkocht hij echter likdoornzalf en mogelijk medicinale druppels.

Belangrijke punten uit de tekst:
* Bewuste overtreding: De rapporteur benadrukt dat Spaan wist dat de verkoop van geneesmiddelen op de markt verboden was.
* Recidive/Hardleersheid: Ondanks een eerste waarschuwing in de ochtend, werd Spaan 's middags opnieuw betrapt terwijl hij nog steeds met de zalf bezig was.
* Verpakking als bewijs: Spaan gebruikte reclamepapiertjes voor andere middelen (druppels) als inpakpapier voor de zalf, wat duidt op een breder assortiment aan ongeoorloofde middelen.
* Gedrag: Opvallend is de slotopmerking dat de heer Spaan "steeds correct" bleef in zijn omgang met de ambtenaar, ondanks de overtreding.

De handgeschreven notitie in de kantlijn (gedateerd 16 september) toont de sanctie: een direct marktverbod van 14 dagen en het voorstel aan het College van Burgemeester en Wethouders (B en W) om hem permanent van de Amsterdamse markten te weren. Dit document stamt uit september 1939, de maand waarin de Tweede Wereldoorlog uitbrak (hoewel Nederland op dat moment nog neutraal was). De strijd tegen de "kwakzalverij" was in deze periode een serieus agendapunt voor de overheid en medische autoriteiten. De term "Kwakzalver" in de titel van het rapport geeft aan dat Spaan door de autoriteiten niet werd gezien als een legitieme medische behandelaar, ondanks zijn zelfgekozen titel "Kruidkundige".

Marktverordeningen in Amsterdam waren streng wat betreft de volksgezondheid; de verkoop van medicijnen moest beperkt blijven tot apothekers en drogisten om te voorkomen dat ongeschoolde marktlui ongeteste of gevaarlijke middelen aan de man brachten. Het Amstelveld was van oudsher een plek voor diverse markten, waaronder de bekende plantenmarkt, maar ook een plek waar vaak types zoals Spaan probeerden hun waar te verkopen.