Afschrift van een concept-brief van het Gemeentebestuur van Amsterdam. October 1942. De Burgemeester van Amsterdam (E.J. Voute) en de Gemeentesecretaris (J.F. Franken). Hoofden van Diensten, Bedrijven en Administratiën van de Gemeente Amsterdam. No. 82/39/2 M.1942 24/10.

A f s c h r i f t .

G E M E E N T E A M S T E R D A M .

Vischmarkt [handgeschreven]

CONCEPT.
Afd. A.Z.
No. 44/16 (1942).
1 bijlage.

AMSTERDAM, October 1942.

Hierbij doe ik U toekomen een oproep van het Stedelijk Bureau Amsterdam van de Stichting " Winterhulp Nederland ", betreffende het vrijwillig afstaan door het Gemeentepersoneel van één procent van het salaris gedurende de wintermaanden.
Ik verzoek U bedoelde oproep ter kennis te brengen van het personeel van Uw dienst(bedrijf, adminstratie) en aan de stichting " Winterhulp Nederland ", Raamgracht 4 een opgave te verstrekken van het personeel, dat bereid is één procent van het salaris af te staan.
U gelieve de ingekomen bedragen maandelijks aan bovengenoemde Stichting over te maken,

De Burgemeester van Amsterdam,
VOUTE.

de Gemeentesecretaris,
J.F. FRANKEN.

Aan Hoofden van Diensten,
Bedrijven en Administratiën. Deze brief is een officieel schrijven van het Amsterdamse gemeentebestuur tijdens de Duitse bezetting. De toon is zakelijk en administratief, maar de inhoud is politiek geladen. De burgemeester verzoekt de hoofden van de diverse gemeentediensten om hun personeel te bewegen 1% van hun loon af te staan aan de stichting "Winterhulp Nederland" (WHN).

Hoewel er gesproken wordt over "vrijwillig afstaan", was de druk op ambtenaren in deze periode groot. Het bijhouden van lijsten met personeel dat bereid was te betalen (en dus impliciet het identificeren van degenen die weigerden) was een effectief pressiemiddel. Het document toont de actieve medewerking van het ambtelijk apparaat aan de doelen van de bezetter. Opvallend is de typefout in de tekst ("adminstratie"), wat vaker voorkwam bij concepten of kopieën die onder tijdsdruk werden vervaardigd. De brief dateert uit oktober 1942, een periode waarin de Duitse bezetting van Nederland verhardde. De Stichting Winterhulp Nederland was in oktober 1940 door de bezetter opgericht, gemodelleerd naar het Duitse Winterhilfswerk. Het doel was om de sociale zorg te monopoliseren en de traditionele, vaak verzuilde of kerkelijke liefdadigheidsinstellingen te vervangen door een nationaalsocialistisch alternatief.

De bevolking stond wantrouwig tegenover Winterhulp; men vreesde dat het geld naar de NSB of de Duitse oorlogskas zou gaan. Om de inkomsten te verhogen, werd de druk op overheidspersoneel opgevoerd. Edward Voute, de ondertekenaar, was door de bezetter aangesteld als regeringscommissaris/burgemeester van Amsterdam na het ontslag van burgemeester De Vlugt. Hoewel Voute geen lid was van de NSB, gold hij als een meegaand bestuurder die de Duitse verordeningen nauwgezet uitvoerde. De Raamgracht 4, genoemd in de brief, was het adres van het plaatselijke bureau van de Winterhulp in Amsterdam.