Afschrift van een officiële brief (getypt). 31 juli 1942. Vermoedelijk de directie van de Centrale Markt te Amsterdam (of de Burgemeester van Amsterdam). [Header]
No OA/40/4 M. 1942 1/8
No 580 LM 1942
m. bev. Marktv. [handgeschreven]
B [handgeschreven]

Afschrift.
Aan
den Heer Directeur Generaal
van de Voedselvoorziening
Ir. S.L. Louwes.
Zeekant 35,
's-G r a v e n h a g e.
31 Juli 1942.

[Body]
Gezien de moeilijkheden waarmede ieder in de groote stad te kampen heeft met betrekking tot de voedselvoorziening is het verklaarbaar, dat degenen, die werkzaam zijn bij eenigen tak van deze voorziening daar eenig profijt van willen trekken. Zoo wil b.v. het personeel, werkzaam op de Centrale Markt hier ter stede, in de gelegenheid worden gesteld op deze Markt de noodzakelijke inkoopen voor hun gezinnen te doen. Ik heb gemeend dit nadrukkelijk te moeten verbieden, omdat ik het niet wel vereenigbaar acht met het gezag dat het namens mij daar heeft uit te oefenen en de onafhankelijkheid, die het daarbij tegenover den handel heeft te bewaren. Het marktpersoneel voelt zich door dit voorschrift wel zeer achtergesteld bij de groep aardappelenlossers de ambtenaren en ander personeel van de Nederlandsche Spoorwegen en de controleurs van den Centrale Crisis Controledienst eveneens werkzaam op de Centrale Markt, die naast extra rantsoenen voor zwaren arbeid ook nog wekelijks naar rato van de gezinssterkte een hoeveelheid aardappelen zonder bon kunnen koopen. Bij informatie is mij gebleken, dat deze maatregel met goedvinden van de Akkerbouw Centrale is genomen. De gronden die daarvoor zouden hebben gepleit zouden deze zijn, dat als men de aardappelenlossers e.a. niet op zoodanige wijze tegemoet trad, deze zich dan toch wel van het noodige zouden voorzien. De omstandigheid b.v. dat de aardappelenlossers den geheelen dag op de meest verschillende plaatsen in de stad aardappelen hebben af te geven zou een effectieve contrôle onmogelijk doen zijn op grond waarvan het dan beter zou zijn den hier bovengenoemden maatregel te treffen.

Het wil mij voorkomen, dat door deze redeneering een heel gevaarlijke weg wordt ingeslagen. Zij komt feitelijk neer op het afkoopen van diefstal. De vergelijking dringt zich op met het verstrekken van warm voedsel aan het personeel werkzaam in de Centrale Keukens. Het wil mij voorkomen, dat deze vergelijking niet opgaat, omdat het bereide voedsel niet op enkele porties na geheel afgepast kan worden, zoodat het psychologisch wel geheel onverklaarbaar zou zijn het personeel niet van deze ongezochte gelegenheid te doen profiteeren. Bovendien wordt deze verstrekking nog niet als een gift beschouwd, gezien dat voor de berekening van de belasting op het inkomen zij in aanmerking wordt genomen. Voorts kan deze voedselverstrekking, die niet het gezin ten goede komt doch uitsluitend aan het personeel werkzaam in de Centrale Keukens wordt verstrekt, ook aangemerkt worden als fabrieksvoeding waarvoor het personeel van dit bedrijf anders zeker in aanmerking zou komen.

Terugkomende nu op het personeel werkzaam op de Centrale Markt zult U - zoo meen ik te mogen aannemen - met mij kunnen instemmen, dat er thans een tegenstelling in behandeling bestaat tusschen dit

[Handgeschreven aantekeningen in de marge]
Linkermarge:
Behalve personeel werkzaam in de Keukens eten ook nog mee personeel op kantoren en de CM ook personeel van de Hoofdkinderen O L D. Hoeveel men... u dat wel !! [onleesbaar] neen

Onderaan:
... en geldt als personeel hun van hun inkoopen betalen
... jawel! doch dit hapje neemt de man minder brood van huis mee - dus wel ten goede van gezin.
$\checkmark$ in! én buiten de keukens

--- Deze brief illustreert de spanningen binnen de distributie-organisatie tijdens de Duitse bezetting van Nederland. De kern van het conflict is een verschil in behandeling van diverse groepen werknemers in de voedselvoorziening:

1. De Klacht: Het vaste personeel van de Centrale Markt in Amsterdam mag geen inkopen doen op de markt zelf. De afzender stelt dat dit nodig is om hun onafhankelijkheid en autoriteit ten opzichte van handelaren te bewaren.
2. De Ongelijkheid: Andere groepen, zoals NS-personeel en controleurs van de Crisis Controle Dienst (CCD), mogen wél aardappelen kopen zonder bonnen. De reden hiervoor is onthutsend pragmatisch: omdat ze de hele dag met aardappelen werken en overal in de stad komen, is controle onmogelijk. Men staat de aankoop zonder bonnen toe om diefstal te "afkoopen".
3. De Vergelijking: De afzender maakt een onderscheid met de 'Centrale Keukens', waar personeel gratis warm eten krijgt. Hij rechtvaardigt dit omdat het eten daar toch al bereid is en het als belaste 'fabrieksvoeding' wordt gezien die de gezinnen thuis niet direct helpt.
4. Weerwoord (handgeschreven): De handgeschreven noten ondergraven de argumenten van de afzender. De commentator merkt op dat ook kantoorpersoneel mee-eet en dat het gratis eten wel degelijk het gezin ten goede komt, omdat de werknemer dan minder brood van huis meeneemt.

--- * Voedseldistributie in WOII: Vanaf 1940 werd in Nederland een strikt distributiestelsel ingevoerd om de schaarste te beheersen. Alles ging 'op de bon'.
* Ir. S.L. Louwes: Als Directeur-Generaal van de Voedselvoorziening was hij een van de machtigste en meest omstreden ambtenaren tijdens de bezetting. Hij moest balanceren tussen de eisen van de bezetter en het voeden van de Nederlandse bevolking.
* Centrale Keukens: Deze werden opgericht om mensen die zelf niet meer konden koken (door gebrek aan brandstof of middelen) van een goedkope maaltijd te voorzien.
* Corruptie en Privilege: Het document toont aan hoe dicht de mensen "aan de bron" (marktpersoneel, controleurs) bij de verleiding van de zwarte markt en extraatjes zaten, en hoe de overheid worstelde met de morele en praktische kanten van handhaving. De term "afkoopen van diefstal" is een veelzeggende erkenning van het falen van het systeem. D. Hoeveel S.L. Louwes