Dienstmededeling / Circulaire. 20 oktober 1942. De Wethouder voor de Arbeidszaken. Hoofden van Administratiën, Diensten en Bedrijven van de gemeente. (Getypte tekst)

№ 8a/62/1 M. 1942 21/10

P/B.

G E M E E N T E A M S T E R D A M.

No. 1740 Arb. 1942
Onderwerp: Sluiting bureau's op Zaterdag.

Amsterdam, 20 October 1942.

Hierbij breng ik te Uwer kennis, dat in verband met de kolen-
schaarschte door het personeel der Gemeente, voor hetwelk dit het
vorige winterseizoen het geval is geweest, ook dit jaar, te be-
ginnen met de maand November 1942, op Zaterdag geen arbeid zal
worden verricht in verwarmde lokalen der Gemeente.
Door deze regeling zullen echter - zulks, in tegenstelling
met het voorgaande winterseizoen - geen arbeidsuren verloren
mogen gaan.
Ten einde dit te bereiken, zal aan de belanghebbenden moeten
worden opgedragen de taak van den Zaterdag thuis te verrichten.
Indien het niet mogelijk is den eigen arbeid thuis te ver-
richten, zal door een andere verdeeling van de werkzaamheden ge-
tracht moeten worden, verlies van arbeidsuren te voorkomen. Zoo
zal bijvoorbeeld aan typisten schrijfwerk kunnen worden gegeven.
Mocht het ten aanzien van bepaalde categorieën van het onder
deze regeling vallend personeel niet mogelijk blijken arbeid thuis te
doen verrichten, dan verzoek ik U mij hieromtrent zoo spoedig
mogelijk te rapporteeren.

Aan Heeren Hoofden van De Wethouder voor de Arbeidszaken,
Administratiën, Diensten
en Bedrijven. (handtekening)

Arb.Z., Stadhuis,
A'dam, Oct.1942.

(Handgeschreven tekst)

Rechtsboven (rood potlood): inv. bij spoed
Linkermarge (grijs potlood): spoed / stukken / verleden / jaar / hieromtrent / Th Jonker / vragen / kolenbespar. / van / vorig jaar / [paraaf]
Rechtsonder: gH Het document is een ambtelijk schrijven waarin wordt aangekondigd dat gemeentelijke kantoren in Amsterdam vanaf november 1942 op zaterdagen gesloten blijven. De reden hiervoor is de "kolenschaarschte", een direct gevolg van de Duitse bezetting waarbij brandstof werd gevorderd voor de Duitse oorlogsindustrie.

Opvallend is de aanscherping ten opzichte van de winter van 1941: waar vorig jaar de uren blijkbaar kwijtgescholden werden, wordt nu geëist dat er geen arbeidsuren verloren gaan. Ambtenaren worden verplicht thuis te werken. Voor functies waarbij dat lastig is (zoals typistes die thuis geen schrijfmachine hebben), wordt geopperd hen handmatig schrijfwerk te geven. De handgeschreven kanttekeningen in de marge lijken instructies voor een secretaris of klerk om dossiers over de kolenbesparing van het voorgaande jaar op te vragen bij een zekere 'Th. Jonker'. Dit document biedt een inkijkje in de dagelijkse realiteit van het openbaar bestuur in bezet Nederland tijdens de Tweede Wereldoorlog. In de herfst van 1942 nam de schaarste aan alles (voedsel, brandstof, materialen) hand over hand toe. De bezetter dwong de Nederlandse administratie tot uiterste efficiëntie om de eigen behoeften voorrang te geven.

Het concept "thuiswerken" werd hier niet ingevoerd als modern privilege, maar als bittere noodzaak om de schaarse brandstof in de publieke gebouwen te besparen zonder dat de productie van de ambtenarij – die ook voor de bezetter essentieel was – stilviel. De wethouder die dit ondertekende, opereerde in een klimaat waarin het stadsbestuur onder strikte controle stond van de nationaalsocialistische burgemeester Edward Voûte.