Ambtelijk rapport/proces-verbaal betreffende markttoezicht. 3 september 1942 (met latere kanttekeningen tot 10 september 1942). De visch had Krijsten, volgens diens mededeeling, te IJmuiden gekocht buiten de Rijksvischafslag om.
Gezien de warmte, waardoor spoedig bederf kan optreden, bovendien de geringe hoeveelheid die over was, nl ± 10 k.g. en het koopgrage publiek, dat aanwezig was, ben ik niet tot inbeslagnahme overgegaan, doch heb Krijsten opdracht gegeven de visch ter plaatse voor den vastgestelden prijs te verkoopen, hetgeen is geschied.

Den heer Krijsten is door mij mededeeling gedaan, dat zijn handelingen in strijd waren met de aan mij door de Directie van het Marktwezen verstrekte voorschriften en deze dientengevolge aan genoemde Directie zullen worden gerapporteerd.

Als verweer voerde hij aan, dat het hem, sinds de zeevisch wordt verdeeld, onmogelijk wordt gemaakt zijn brood in dit artikel te verdienen, omdat hij geen toewijzing krijgt bij de vischverdeeling in Amsterdam.

[In rood potlood geschreven kanttekening:]
vd. Waarom staat Krijsten op verdeellijst?
Staat niet op verdeellijst 1/9 is v. 44 kg
verdeeld 16-9

m. i. als afgedaan te beschouwen.
Amsterdam, 3 Sept '42
De chef-marktopzichter,
[Handtekening onleesbaar]

Aan Marktambtenaar opgedragen om voortaan al de hoeveelheid visch welke buiten de verdeeling om op de markt wordt aangevoerd, in beslag te nemen.

Ik merk hierbij op, dat de Chef marktopzichter mij zoov. het hierboven gerapporteerde, onmiddellijk telefonisch mededeeling heeft gedaan.
Van Krijsten heb ik medegedeeld, dat bij herhaling zijn marktplaats wordt ingetrokken. 10-9 '42 [initialen] Het document is een typerend voorbeeld van de bureaucratische handhaving tijdens de Tweede Wereldoorlog in Nederland. De kern van de zaak is de overtreding van de distributiewetten. Krijsten heeft vis gekocht in IJmuiden buiten de Rijksvischafslag om; dit werd in die tijd beschouwd als een economisch delict omdat alle schaarse goederen via centrale organen verdeeld moesten worden om de zwarte markt tegen te gaan.

Opvallend is de pragmatische houding van de Chef-marktopzichter. Vanwege de warmte en het risico op bederf kiest hij ervoor de vis niet in beslag te nemen (wat tot verspilling zou leiden), maar ter plekke tegen het officiële vastgestelde tarief te laten verkopen.

De verdediging van Krijsten werpt licht op de precaire positie van kleine handelaren: hij claimt dat hij buiten het officiële toewijzingssysteem valt en dus genoodzaakt is tot illegale inkoop om te kunnen overleven ("zijn brood te verdienen"). De rode aantekeningen laten zien dat de administratie dit direct controleert; er lijkt verwarring te bestaan over het feit of hij al dan niet op een 'verdeellijst' staat. In 1942 was de schaarste in bezet Nederland al vergevorderd. De Directie van het Marktwezen werkte nauw samen met de bezetter en de crisisorganen om de voedselvoorziening te controleren. Visserijproducten waren streng gerantsoeneerd.

De sanctie die aan het eind wordt genoemd — het intrekken van de marktplaats — was een zware straf voor een koopman, aangezien het hem feitelijk zijn legale bestaansrecht ontnam. Dit document illustreert de constante spanning tussen de strenge regelgeving van de bezettingseconomie en de dagelijkse overlevingsdrang van individuele burgers en handelaren.