7 Augustus 1942. Departement van Handel, Nijverheid en Scheepvaart, Bureau voor de Metalen-Verwerkende Industrie (Sectie van het Rijksbureau voor Verwerkende Industrieën). DEPARTEMENT VAN HANDEL, NIJVERHEID EN SCHEEPVAART
BUREAU VOOR DE METALEN-VERWERKENDE INDUSTRIE
SECTIE VAN HET RIJKSBUREAU VOOR VERWERKENDE INDUSTRIEËN
TELEGRAMADRES: RIJKSMETALLUM TELEFOONNUMMER 557530 t/m 557539 INTERLOCAAL: LETTERS LLL

T/M-dM
D 191
's-GRAVENHAGE, 7 Augustus 1942
Riouwstraat 174—186

Toelichtende circulaire gebruikte machines
Aan alle gebruikers van machines (incl. electrische machines), transformatoren en landbouwwerktuigen en aan alle handelaren in gebruikte machines (incl. electrische machines), transformatoren en landbouwwerktuigen.

I. ALGEMEEN.
Krachtens art. 2, sub 1, van de „Beschikking Gebruikte Machines 1942" is het verboden gebruikte machines (incl. electrische machines), transformatoren of landbouwwerktuigen (verder kortweg te noemen: gebruikte machines) te koopen, te koop aan te bieden, te koop te vragen, te verkoopen of af te leveren zonder een daartoe door of namens den Directeur van het Bureau voor de Metalen-Verwerkende Industrie verleende schriftelijke vergunning.
Bovendien is iedere natuurlijke of rechtspersoon krachtens art. 3, sub 1, van bovengenoemde Beschikking verplicht opgave te doen van de bij hem aanwezige niet meer in gebruik zijnde machines. Van deze opgaveplicht zijn uitgezonderd:
a. gebruikte machines van elke soort (incl. landbouwwerktuigen), aanwezig in bedrijven van landbouw, tuinbouw of veehouderij ten behoeve van het bedrijf;
b. alle machines bestemd voor gebruik aan boord van schepen;
c. pompinstallaties in poldergemalen.
Tenslotte is het krachtens art. 4 van genoemde Beschikking verboden gebruikte machines te vervoeren of te doen vervoeren, tenzij het vervoer is gedekt door een vervoerbewijs, afgegeven door of namens den Directeur van het Bureau voor de Metalen-Verwerkende Industrie.
Dit vervoerverbod is niet van toepassing op:
a. machines, welke naar hun aard transportabel zijn, voor zoover het transport plaats vindt door of op last van den gebruiker in verband met een onmiddellijk gebruik bij de uitoefening van het bedrijf;
b. landbouwwerktuigen, welke ten behoeve van reparatiewerkzaamheden worden vervoerd, binnen een rayon van 10 km van de woonplaats van den eigenaar.

II. OMSCHRIJVING DER MACHINES, WELKE ONDER DE REGELING VALLEN.
Onder „machines" worden in deze toelichting verstaan:
a. electromotoren en generatoren met een vermogen grooter dan 1 kW, alsmede transformatoren met een vermogen grooter dan 1 kVA;
b. landbouwwerktuigen, zijnde machines, werktuigen en apparaten voor den landbouw, den tuinbouw of de veehouderij, geheel of gedeeltelijk van metaal;
c. alle overige van metaal vervaardigde werktuigen, welke in bedrijf mechanisch arbeidsvermogen opnemen of afgeven, voor zoover zij zwaarder zijn dan 100 kg, met uitzondering van:
1. diamantmachines,
2. machines, genoemd onder het hoofd „sectie Grafische Industrie" in de tabel, behoorende bij de „Beschikking Verwerkende Industrieën 1940 No. 2",
3. machines voor tractie en vervoer langs den weg,
4. machines, welke vallen onder het besluit „Reservemateriaal V.V.O." (Ned. Staatscourant 1941, No. 236).

III. OPGAVE VAN NIET MEER IN GEBRUIK ZIJNDE MACHINES.
1. Door Handelaren.
Handelaren in gebruikte machines zijn verplicht alle op 7 Augustus 1942 bij hen aanwezige gebruikte machines vóór 22 Augustus 1942 aan het Bureau voor de Metalen-Verwerkende Industrie op te geven.
Als handelaar wordt in deze toelichting beschouwd iedere natuurlijke of rechtspersoon, die hetzij als hoofd-, neven- of bijbedrijf, hetzij zoo nu en dan, zich bezig houdt met het verhandelen van gebruikte machines.

— 1 —
(A) 34841 - '42 - K 983

--- * Inhoud: Het document betreft een gedetailleerde uitwerking van de "Beschikking Gebruikte Machines 1942". Het legt beperkingen op aan de handel en het transport van gebruikte (met name metalen en elektrische) machines en stelt een verplichte inventarisatie (opgaveplicht) in voor machines die niet meer in gebruik zijn.
* Annotaties: Er zijn opvallende rode onderstrepingen aangebracht door een eerdere lezer of ambtenaar. Deze markeren specifiek de uitzondering voor landbouwwerktuigen (I.a), de gewichtsgrens van 100 kg voor metalen werktuigen (II.c), en de specifieke uitzonderingen voor diamantmachines en grafische machines (II.c.1 t/m 4).
* Stijl: Formeel-juridisch Nederlands, typerend voor overheidscommunicatie uit de eerste helft van de 20e eeuw (bijv. gebruik van de genitief 'der machines' en spellingen zoals 'koopen' en 'electrische').

--- * Historische context: Het document dateert van augustus 1942, midden in de Duitse bezetting van Nederland tijdens de Tweede Wereldoorlog.
* Schaarste en Controle: In deze periode was er een nijpend tekort aan metalen en industriële grondstoffen. De bezetter en de gelijkgeschakelde Nederlandse departementen voerden een strikte regie over alle productiemiddelen.
* Doel van de maatregel: Deze circulaire diende om de voorraad gebruikte machines in kaart te brengen en te beheersen. Dit voorkwam dat machines aan de zwarte markt werden verkocht of onbenut bleven, terwijl ze elders ingezet konden worden voor de (door de Duitsers gecontroleerde) oorlogseconomie. De verplichte opgave was vaak de eerste stap naar vordering van materiaal. Rijksbureau