Politierapport (typegeschreven). 1942 (exacte dag en maand niet vermeld in de kop, maar verwijst naar een incident "eenige weken geleden" op een zondagmorgen). Politie te Amsterdam
1ste Sectie.

R A P P O R T.

Nº 90/8/3 M. 1942 2/9

[Handgeschreven tekst rechtsboven:] v.i. Du / Sieburgh

Rapporteert de agent van Politie, Cornelis Hulst het navolgende: Eenige weken geleden bevond ik mij op Zondagmorgen, in vrijen tijd en in burger gekleed op den Vischmarkt, Mosplein, alwaar visch werd verkocht onder toezicht van den marktmeester, er werd op dat moment een groote zoetwatervisch te koop aangeboden, waarvoor de menschen, die aan de beurt waren geen interesse hadden, waarop de handelaar genoemde visch apart legde voor zijn eigen eten.

Een persoon, die zooals mij later bleek genaamd te zijn De Ruiter, begon hierop tegen den marktmeester en vischhandelaar te schelden en het aldaar aanwezige publiek op te zwepen, blijkbaar met het doel om een relletje uit te lokken, hij bleef hiermede doorgaan nadat hij alreeds was voorzien van visch. In het belang van de goede orde op genoemden markt, gelastte ik, na mij bekend te hebben gemaakt als agent van Politie, door mijn penning te laten zien, De Ruiter het marktterrein en de volksverzameling te verlaten. De marktmeester gelastte hem mede te gaan naar zijn kantoortje om zijn naam en adres op te geven, waaraan hij geen gevolg gaf, de marktmeester greep daarna De Ruiter vast om hem over te brengen naar het kantoortje, waartegen hij zich krachtdadig verzette, door in tegenovergestelde richting te rukken en te trekken. Nadat ik, rapporteur assistentie verleende, ging De Ruiter mede.

Volgens mijn meening was het optreden van den marktmeester, zooals steeds correct en doortastend en zijn dienst zeer stipt verrichtte. Ook werd mij van eenige vischhandelaren medegedeeld, dat de marktmeester niet gemakkelijk is en er niet met hem valt te scharrelen. Dit is voor mij voldoende om te begrijpen, dat hij de leiding heeft en niet het publiek of de vischhandelaren en dat het een rel is om hem weg te werken.

De persoon, die per brief heeft geklaagd, over den marktmeester, mij bekend als genaamd te zijn Beins heeft in geen jaren gewerkt en werkt nog.

[Rechtsonder:] go * Taalgebruik: Het rapport is geschreven in de destijds gangbare ambtelijke spelling (bijv. "eenige", "visch", "mensch", "genoemden"). De toon is formeel en autoritair.
* Inhoud: De agent, Cornelis Hulst, was in zijn vrije tijd getuige van een opstootje op de vismarkt op het Mosplein. De aanleiding was een vis die door een handelaar apart werd gelegd voor eigen gebruik nadat klanten deze niet wilden. Een zekere De Ruiter probeerde de menigte op te hitsen. De agent greep in en hielp de marktmeester.
* Opvallende details:
* De agent benadrukt dat hij zich legitimeerde met zijn "penning" (politiepenning of legitimatiebewijs).
* Er is sprake van een sterke verdediging van de marktmeester. De agent suggereert dat klachten tegen de marktmeester voortkomen uit het feit dat deze "niet gemakkelijk" is en "scharrelen" (onreglementaire handel of corruptie) niet toestaat.
* De integriteit van de klager, de heer Beins, wordt aan het einde van het rapport direct in twijfel getrokken door te vermelden dat hij al jaren niet werkt. Dit was in de oorlogstijd een ernstige diskwalificatie (vaak gelinkt aan "asociaal" gedrag of werkweigering). Dit document stamt uit 1942, tijdens de Duitse bezetting van Nederland in de Tweede Wereldoorlog. De context van voedseldistributie en schaarste is essentieel om dit incident te begrijpen:
1. Voedseltekorten: In 1942 was de voedselvoorziening in Amsterdam nijpend. Vismarkten waren plekken van spanning waar mensen lang in de rij stonden. Het feit dat een handelaar een "groote zoetwatervisch" apart hield voor zichzelf, kon in die tijd van honger en rantsoenering zeer provocerend werken op de wachtende menigte.
2. Toezicht: De marktmeester had de taak om de distributie eerlijk te laten verlopen. Dat hij "stipt" was en "niet liet scharrelen", betekent waarschijnlijk dat hij de strikte distributieregels van de bezettingsautoriteiten en de gemeente handhaafde.
3. Politierol: De Amsterdamse politie opereerde onder toezicht van de bezetter. Het handhaven van de "openbare orde" bij volksverzamelingen had in 1942 een hoge prioriteit om opstanden tegen de distributie of de autoriteiten te voorkomen.
4. Locatie: Het Mosplein in Amsterdam-Noord was een centraal punt waar veel arbeidersgezinnen woonden, een gebied waar de sociale spanningen door de oorlog en de crisis vaak hoog opliepen. Politie