Medische verklaring / doktersbriefje. 17 januari 1942 (datum van uitschrijven) en 19 januari 1942 (datum van inspectie). J. L. Gompertz, Arts (Amsteldijk 122, Amsterdam). Waarschijnlijk een officiële instantie zoals het Marktwezen of het Arbeidsbureau. [Gedrukte koptekst, linksboven]
J. L. GOMPERTZ
ARTS
AMSTELDIJK 122
——
SPREERUUR 8-9

[Gedrukte tekst met stempel, rechtsboven]
AMSTERDAM, ......................................194
17 JAN. 1942 [stempel in paars/rood]
[Drie diagonale blauwe lijnen]

[Gedrukte lijst met afkortingen, linkerzijde]
R
A. Z. A.
A. O. Z.
A. Z.
B. Z.
E. M. M.
N. A. Z.
Ned.
R. Z.
Vict.
Z. Z.
R. V. B.

[Handgeschreven tekst, midden]
L. S.
De heer Ph. Wagenhuis
kan wegens ziekte eenige
weken niet op de markt
staan.

[Ondertekening, midden]
[Handtekening van J. L. Gompertz]

[Aantekeningen en stempels, onderzijde]
V. keurkaarthouder [handgeschreven]
GEZIEN DE INSPECTEUR, [schuin geplaatste stempel]
de Heer [handgeschreven]
34/1 [handgeschreven onder stempel]
19 JAN. 1942 [datumstempel]
inschr. afd. [handgeschreven linksonder] Het document is een officieel doktersattest waarmee de Amsterdamse arts Joseph Lodewijk Gompertz verklaart dat zijn patiënt, de heer Ph. Wagenhuis, wegens ziekte tijdelijk niet op de markt kan werken.

• Afkortingen (links): De lijst aan de linkerzijde (A.Z.A., A.O.Z., etc.) verwijst naar verschillende ziekenfondsen in Amsterdam, zoals het Algemeen Ziekenfonds Amsterdam. De arts kon hier aankruisen bij welk fonds de patiënt was aangesloten.
• Authenticatie: Het document is op 19 januari 1942 gezien door een inspecteur, vermoedelijk van de Dienst van het Marktwezen. De aantekening "V. keurkaarthouder" wijst erop dat de patiënt in het bezit was van een keurkaart, een vereiste legitimatie voor marktkooplieden.

• Personen: De arts, J.L. Gompertz, was een Joodse arts. De patiënt, Philip Wagenhuis, was zeer waarschijnlijk ook Joods. Uit oorlogsarchieven blijkt dat een Philip Wagenhuis (geboren 1891) als marktkoopman in Amsterdam werkte. Dit document stamt uit een kritieke periode in de Tweede Wereldoorlog in Nederland (januari 1942). De Duitse bezetter had op dat moment al talloze anti-Joodse maatregelen ingevoerd.

• Segregatie in de zorg: Sinds 1941 mochten Joodse artsen uitsluitend nog Joodse patiënten behandelen. Dit verklaart waarom de heer Wagenhuis bij dokter Gompertz onder behandeling was.

• Beperkingen voor markthandel: Joodse marktkooplieden werden in deze periode steeds verder beperkt. Ze waren vanaf medio 1941 gedwongen om hun handel te drijven op speciaal aangewezen "Joodse markten" (zoals op het Waterlooplein of de Gaaspstraat) en mochten niet meer op algemene markten staan.
• Tragische afloop: De context van dit simpele ziektebriefje is bijzonder somber. Dokter Joseph Gompertz werd in 1943 gedeporteerd en vermoord in Sobibor. Philip Wagenhuis, de patiënt, werd in de zomer van 1942 (slechts enkele maanden na dit schrijven) opgepakt en kwam in augustus 1942 om in Auschwitz. Dit document is daarmee een van de laatste tastbare bewijzen van hun dagelijks leven en werk onder de bezetting. J.L. Gompertz L. Gompertz Marktwezen