Officieel rapport van de gemeente Amsterdam (Dienst van de Centrale Markt). 29 juli 1943 (volgens de dagtekening onderaan), maar met vermeldingen van gebeurtenissen op 30 juli 1943 in de tekst (duidend op een typefout in het origineel). J.D. de Grebber, Controleur bij het Marktwezen. De Directeur van het Marktwezen, Amsterdam. CENTRALE MARKT

No. 29/37/2 M. 1943 2/3

R A P P O R T

Naar aanleiding van bijgaanden brief d.d. 7 Juli 1943, no. 547 L.M. 1943, waarin wordt geklaagd over den groentenhandelaar Vroegop, wonende Stadionweg no. 263, heb ik, J.D. de Grebber, Controleur bij het Marktwezen, na daartoe bekomen opdracht, een nader onderzoek ingesteld en op 30 Juli 1943 gehoord de schrijver van hierboven bedoelden brief, Ferdinand, Christiaan van den Berg, wonende Amstelveenscheweg no. 181. Deze verklaarde mij het volgende; "Momenteel heb ik geen klachten over den groentenhandelaar Vroegop. Verleden week heeft mijn vrouw nog twee maal groenten gehad en van deze week waarschijnlijk drie maal. Ik weet niet zeker of Vroegop clandestien aan Joden levert. Zulks heb ik slechts verondersteld. Mijn schrijven was meer gericht tegen de gebrekkige controle op de tuinders."

Denzelfden dag heb ik, rapporteur, met Vroegop, wonende en zaak houdende Stadionweg no. 263 alhier, gesproken. Deze verklaarde mij, dat hij zijn best deed de hem toegewezen groente en fruit zoo billijk mogelijk onder zijn klanten te verdeelen. Ik heb geconstateerd, dat al de groenten, die Vroegop op 30 Juli 1943 op de Centrale Markt heeft ontvangen, duidelijk zichtbaar voor het publiek, in zijn verkoop ruimte aanwezig was.

Wanneer de klantenbinding voor groente en fruit van kracht is, zal ik bedoelden Vroegop eenige malen controleeren.
Waarvan dit rapport te Amsterdam op 29 Juli 1943.

De Controleur voornoemd,
[Signatuur: J.D. de Grebber]

Aan
Den Heer Directeur van het Marktwezen
A L H I E R .

[Handgeschreven tekst onderaan:]
afschrift van brief en rapport de Jutter maken. Dit rapport biedt een inkijkje in de sfeer van wantrouwen en schaarste in bezet Amsterdam in de zomer van 1943. De kern van het document is een onderzoek naar een klacht van een burger (Van den Berg) tegen een groenteman (Vroegop).

Opvallend is hoe de klager tijdens het verhoor direct gas terugneemt. Hij geeft toe dat hij de beschuldiging van "clandestiene levering aan Joden" slechts heeft verondersteld. Dit illustreert hoe gevaarlijk dergelijke beschuldigingen waren in die tijd; iemand aangeven voor het helpen van Joden kon fatale gevolgen hebben voor de winkelier. De klager lijkt zijn brief eerder te hebben gebruikt als een uitlaatklep voor algemene frustratie over de voedseldistributie en gebrekkige controle op tuinders.

De controleur, De Grebber, voert een feitelijke controle uit door de voorraad in de winkel aan de Stadionweg te vergelijken met de inkopen die die dag op de Centrale Markt zijn gedaan. Hij concludeert dat de groenten "duidelijk zichtbaar voor het publiek" zijn, wat duidt op een eerlijke verdeling en geen achterkamerhandel.

Er zit een chronologische fout in het document: de tekst spreekt over verhoren op 30 juli, terwijl het rapport onderaan is gedateerd op 29 juli 1943. Dit wijst op een slordigheid van de typist. In juli 1943 was de voedselvoorziening in Nederland zeer krap en volledig gereguleerd via het distributiestelsel. De "Centrale Markt" (de huidige Markthal in Amsterdam-West) was het centrale punt waar alle groenten en fruit voor de stad werden verhandeld en gecontroleerd.

De context van de Jodenvervolging is hier cruciaal. In de zomer van 1943 waren de meeste Joden uit Amsterdam al gedeporteerd naar kampen als Westerbork en vandaar naar de vernietigingskampen. De weinigen die overbleven (vaak door gemengde huwelijken of tijdelijke vrijstellingen) waren onderworpen aan extreme beperkingen; zij mochten alleen op bepaalde tijden en bij aangewezen winkels boodschappen doen. "Clandestien" aan hen leveren werd door de bezetter en de collaborerende instanties gezien als een ernstig economisch en ideologisch vergrijp.

De handgeschreven notitie onderaan vraagt om een afschrift voor "de Jutter". Dit refereert waarschijnlijk aan een specifieke ambtenaar of een andere afdeling binnen het Marktwezen die belast was met toezicht.