Officieel inspectierapport (getypt) met handgeschreven kanttekening. MARKTWEZEN – AMSTERDAM

Onderwerp:
Onderzoek naar den groentenhandelaar N. van Leeuwen, Scheldestraat 92 alhier, naar aanleiding van een schrijven van G. Hohman, Geleenstraat 33 alhier.

R A P P O R T

Naar aanleiding van bijgaand schrijven d.d. 18 Juli 1943, No. 562 L.M.1943 21/7, waarin wordt geklaagd over den groentenhandelaar Van Leeuwen, Scheldestraat 92 alhier, heb ik J. H. de Grebber, Controleur bij het Marktwezen, na daartoe bekomen opdracht, een nader onderzoek ingesteld.

De in dit schrijven bedoelde groentenhandelaar is genaamd NICOLAAS VAN LEEUWEN, geboren te Tiel, 15 Augustus 1902 en wonende en zaakhoudende Scheldestraat 92 alhier.

Van 5 Augustus tot en met 19 Augustus 1943, heb ik, rapporteur, op verschillende tijdstippen contrôle op Van Leeuwen gehouden. Hieruit is mij gebleken dat;

1e De winkel pas om 12 uur 's middags geopend wordt;
2e Het Prijsaanduidingsbesluit 1941 (art.1) wordt veel overtreden. (De groenten die in den winkel aanwezig zijn, worden niet duidelijk voor het publiek geprijsd. Indien dit wel gebeurt, dan geschiedt dat op onduidelijke wijze.)
3e De prijzen, die hij zijn klanten berekent, zijn hooger dan de vastgestelde maximumprijzen voor groente en fruit.

Volgens de klantenlijsten heeft hij 153 klanten. Door het Plaatselijk Verdeelkantoor "AMSTERDAM", zijn hem twee kaarten toegewezen. Op deze kaarten krijgt hij dagelijks (indien voldoende toevoer) 2 colli groenten toegewezen. Hij koopt echter z.g. vrije groente bij, d.w.z. andijvie, sla, pronkboonen, tomaten en komkommers.

Verder is mij gebleken, dat hij de z.g. gezinskaarten onvolledig invult. Naam en adres van den klant is niet ingevuld, evenmin het volgnummer. Dit laatste moet overeenstemmen met het nummer van den klant op de klantenlijst. Ook streept Van Leeuwen op de gezinskaart den dag, waarop de klant groente of fruit heeft ontvangen, niet door. Volgens art. 7, sub d van de Groentenverstrekkingsbeschikking 1943, is de handelaar verplicht van elke aflevering een aanteekening te stellen op de gezinskaart.

Ik heb eenige klanten, voorkomende op zijn klantenlijsten, gehoord. Dezen verklaarden mij desgevraagd, dat zij de laatste vier weken door Van Leeuwen behoorlijk van groente waren voorzien.

Op 17 Augustus 1943, hoorde ik Nicolaas van Leeuwen, wonende Scheldestraat 92 alhier. Hij verklaarde mij, dat hij zijn winkel niet eerder kan openen dan om 12 uur. Zijn

Aan;
Den Heer Directeur van het Marktwezen
A L H I E R

(Handgeschreven notitie in de linker marge, waarschijnlijk door een ambtenaar of jurist):
Straft
Onduidelijke
prijzen
In het geheel
niet. Dit document biedt een gedetailleerd inkijkje in de economische controle tijdens de Duitse bezetting van Nederland in 1943. De belangrijkste bevindingen zijn:

1. Regeldrang en Bureaucreatie: De groenteboer wordt gecontroleerd op basis van zeer specifieke besluiten (Prijsaanduidingsbesluit 1941 en Groentenverstrekkingsbeschikking 1943). De focus ligt op de administratieve afhandeling van distributiekaarten en de correcte prijsweergave.
2. Economische Delicten: Van Leeuwen wordt beschuldigd van het overschrijden van de maximumprijzen. In een tijd van schaarste was prijsbeheersing essentieel om de zwarte markt tegen te gaan, al werkten deze regels vaak verstikkend voor kleine ondernemers.
3. De Rol van de Burger: Het onderzoek startte na een klacht van een burger (G. Hohman). Dit illustreert de sociale controle en de bereidheid van burgers om elkaar aan te geven bij instanties wanneer men zich benadeeld voelde.
4. Tegenstrijdigheid: Opvallend is dat de gehoorde klanten aangeven dat zij "behoorlijk van groente waren voorzien". Dit suggereert dat Van Leeuwen zijn klanten wel bediende, maar dat hij dit deed buiten de strikte administratieve kaders van de bezetter om (wellicht door het inkopen van 'vrije' groente). In 1943 was de voedselsituatie in bezet Nederland precair. Het systeem van distributiebonnen en prijsbeheersing was bedoeld om een eerlijke verdeling te garanderen, maar leidde in de praktijk tot een enorme bureaucratische last voor winkeliers. Het Marktwezen was de gemeentelijke instantie in Amsterdam die toezag op de handel.

Winkeliers die zich niet aan de regels hielden, riskeerden zware straffen, variërend van boetes tot sluiting van de zaak of zelfs deportatie in extreme gevallen van grootschalige zwarte handel. De Scheldestraat in de Rivierenbuurt was een levendige winkelstraat, maar stond tijdens de oorlogsjaren ook onder zware druk door de wegvoering van de vele Joodse bewoners en ondernemers in die wijk. De hier genoemde Nicolaas van Leeuwen probeerde blijkbaar te overleven in dit complexe web van regels, schaarste en controle.