Officieel ambtelijk rapport (vervolgblad). 18 augustus 1943. -2-

Zijn vrouw is ziekelijk en heeft vier kinderen. Zijn personeel (2 man) is in Duitsland tewerk gesteld. Van Leeuwen gaat iederen dag naar de Centrale Markt. Hij komt dan omstreeks half twaalf terug. Daar hij geen personeel meer heeft en zijn vrouw op advies van den dokter niet in den winkel mag helpen, is er niemand om 'smorgens vóór 12 uur in den winkel te helpen.

Vervolgens hoorde ik op denzelfden dag den schrijver van de in margine aangehaalden brief, Gerrit Hohman, wonende Geleenstraat 33 alhier. Deze verklaarde mij desgevraagd het volgende; "Momenteel ben ik tevreden over Van Leeuwen. Ik krijg geregeld groente en af en toe fruit. De prijzen, welke hij berekent zijn ook niet meer abnormaal hoog. Ik betaalde gisteren voor één kilogram andijvie 20 cent. Ik wist niet, dat dit 8 cent te veel was. De maximumprijzen zijn mij onbekend."

Ik, rapporteur, heb Hohman er op gewezen, dat deze iederen Dinsdag in de Nederlandsche Dagbladen gepubliceerd worden.

Ik voeg hier nog aan toe, dat het mij niet is gebleken, dat er groente of fruit achter in de woning wordt gebracht.

Wegens prijsopdrijving is de zaak van Van Leeuwen in 1942, twee maanden gesloten geweest.

Gedurende eenigen tijd zal ik Van Leeuwen controleren, ook wat betreft de bepalingen van de Groentenverstrekkingsbeschikking 1943. Iedere door mij geconstateerde overtreding zal door mij gerapporteerd worden.

Waarvan dit rapport te Amsterdam op 18 Augustus 1943.

De Controleur voornoemd,

(Handtekening)

J. H. de Grebber. Dit document is de tweede pagina van een rapport betreffende een onderzoek naar een groentewinkelier genaamd Van Leeuwen. Uit de tekst komen enkele kernpunten naar voren:

• Personele nood: Van Leeuwen kampt met een ernstig personeelstekort omdat zijn twee medewerkers in Duitsland tewerkgesteld zijn (Arbeitseinsatz) en zijn echtgenote wegens ziekte niet mag werken. Dit verklaart de beperkte openingstijden.
• Getuigenverklaring: Gerrit Hohman, die eerder een klachtbrief had gestuurd, lijkt zijn toon te matigen. Hoewel hij tevreden zegt te zijn, blijkt uit zijn verklaring dat hij onbewust teveel heeft betaald voor andijvie (20 cent in plaats van de vastgestelde 12 cent).
• Toezicht op prijzen: De controleur benadrukt dat maximumprijzen publiekelijk bekend worden gemaakt en dat de consument geacht wordt hiervan op de hoogte te zijn.

• Recidive: Het rapport onthult dat de winkelier al eerder (in 1942) is gestraft voor "prijsopdrijving" met een winkelsluiting van twee maanden. De controleur kondigt verscherpt toezicht aan in het kader van de "Groentenverstrekkingsbeschikking 1943". Het document dateert uit de zomer van 1943, een periode waarin de Duitse bezetting van Nederland leidde tot grote schaarste en strikte regulering van de voedselvoorziening.

• Schaarste en distributie: Om zwarte handel en prijsinflatie tegen te gaan, stelde de bezetter strikte maximumprijzen vast voor basisbehoeften.

• Arbeitseinsatz: De vermelding van personeel dat in Duitsland werkt, is typerend voor deze fase van de oorlog, waarin Nederlandse mannen massaal werden opgeroepen voor de Duitse oorlogsindustrie.
• Controle-apparaat: De overheid (vaak via de Crisis Controle Dienst of vergelijkbare instanties) hield nauwgezet toezicht op winkeliers. Burgers werden aangemoedigd of voelden zich genoodzaakt om misstanden te melden via brieven, zoals Gerrit Hohman in dit geval deed.
• Dagelijks leven: De tekst biedt een inkijkje in de dagelijkse overlevingsstrijd van zowel kleine ondernemers (die klem zaten tussen regelgeving en tekorten) als consumenten. H. de Grebber