Afschrift van een brief (klaagschrift). Een anonieme burger (vermoedelijk een vrouw uit Amsterdam-Oost). No. 448 L.M. 1943 17/6

No.2c/43/1 M. 1943 23/7

• 8 -

A F S C H R I F T

Amsterdam, 15 Juni 1943.

Aan den Edelachtbaren Heer
Burgemeester van
Amsterdam.

(Kantlijnotitie linksboven:)
De Wethouder voor de Levensmiddelen, Wasch- en Schoonmaak enz. stelt deze in handen van den Directeur van het Marktwezen om een onderzoek te willen instellen.
Amsterdam, 22 Juli 1943.

Edelachtbare Heer,

Door nood gedwongen voel ik mij verplicht het volgende ter Uwer kennis te brengen:
Mijn ervaringen van Zaterdag 12 en Dinsdag 15 Juni jl.
Zaterdagmorgen 10 uur ben ik bij groenteboer Gerrits, Insulindeweg in de rij gaan staan tot 13 uur. Ruim honderd menschen stonden toen reeds voor mij, schoon Gerrits verboden had vóór 10 uur te verzamelen. Naast mij stond o.a. een vrouwtje met 3 jonge kinderen. Het jongste bevuilde zich in de kinderwagen en moest zij de rij uit om de kleine te reinigen. Toen zij terugkwam had ze de jongste naar bed gebracht en de oudste er bij om op te passen. Met het tweede kind, dat ook al niet meer kon staan, is zij in het raamkozijn gaan zitten om zoodoende te laten slapen. Onder de hand ging er nog al eens een agent bij de groenteboer uit en in. Ook volgens zekere bewegingen van de wachtenden om mij heen z.g. stille agenten, of Russen en kwamen er niet met leege handen uit. Een jonge man uit de rij riep nog iemand na: "Het politie-bureau is zoo langzamerhand wel vol, niet?".

Toen het 13 uur was ging de deur der groenten zaak voor onzen neus dicht met de boodschap, dat men met den verkoop doorging klokke 14½ uur. De meesten bleven staand, anderen kwamen op tijd terug. Bijna 15 uur was het toen het publiek wederom de eer kreeg geholpen te worden. Om 15½ uur kwam ik thuis met aardappelen, 2 kleine bloemkooltjes en komkommertjes. Natuurlijk het overschot van den groenten vracht. Ook b.g. vrouwtje zag zich met haar gezin hetzelfde toegewezen voor de 2 Pinksterdagen. Zij verzekerde mij nog niets aan het huishouden te hebben kunnen doen. Wat moet er op deze manier van een gezin terecht komen. Dit is een voorbeeld uit velen.

Momenteel is een zuster bij mij gelogeerd plotseling ziek geworden en is door de dokter op streng dieet gesteld, mag uitsluitend en veel bladgroenten eten. Dit heb ik tot dusver nog niet kunnen bemachtigen. Hedenmorgen vervoegde ik mij met het doktersbewijs bij groenteboer Gerrits en verzocht hem beleefd elken dag, zoolang het dieet moet duren een weinig bladgroente. Moet U maar bij de dokter gaan halen, was het antwoord.

Is het nu noodzakelijk, dat men ons vrouwen overal zoo behandelt. Dit is van enkele dagen en een persoon, maar als men in de rij staat, hoor je zoo onnoemelijk veel klachten, dat men er een boekdeel mee zou kunnen vullen.

Nog dit: vorige herfst was bij denzelfden groenteboer fruit verkrijgbaar, doch alleen gecombineerd met aardappelen. Met een gezin van 2 personen is het vrij niet mogelijk iederen dag aardappelen te koopen, dus had ik geen bonnen meer. Daarop hebben wij een politie-agent gevraagd ons te helpen, doch na even bij Gerrits binnen te zijn geweest, zeide hij: "die man is in zijn recht". Nadien heb ik mij geen moeite meer gegeven. Deze brief biedt een indringend kijkje in het dagelijks leven in Amsterdam tijdens de Duitse bezetting in 1943. De kernpunten zijn:

1. Schaarste en Wachtrijen: De brief beschrijft de extreme tijdsinvestering die nodig was voor basale levensmiddelen (5,5 uur wachten voor een schamele opbrengst).
2. Corruptie en "Vriendjespolitiek": De schrijfster suggereert dat politieagenten en "stille agenten" (rechercheurs) een voorkeursbehandeling kregen en de winkel met volle tassen verlieten, terwijl de burgers in de rij niets kregen.
3. Sociale Misstanden: Het incident met de vrouw en haar drie kinderen illustreert de fysieke en mentale uitputting van de Amsterdamse bevolking, in het bijzonder van vrouwen die de zorg voor het huishouden moesten combineren met urenlang in de rij staan.
4. Onbuigzaamheid van de Middenstand: Groenteboer Gerrits wordt afgeschilderd als een onsympathiek figuur die zelfs met een doktersverklaring geen uitzondering wil maken en zich schuldig maakt aan koppelverkoop (fruit alleen verkopen in combinatie met aardappelen), wat destijds verboden was maar veelvuldig voorkwam. * Tijdsbeeld: Juni 1943 was een periode waarin de tekorten in Nederland nijpend werden. De distributiebonnen bepaalden wat men mocht kopen, maar de fysieke beschikbaarheid van producten was vaak het grootste probleem.
5. "Russen": In de Amsterdamse volksmond werden rechercheurs van de politie vaak "Russen" genoemd. In de context van de bezetting werd hiermee vaak gedoeld op de (politieke) recherche die nauw samenwerkte met de bezetter of op ambtenaren van de Crisis Controle Dienst (CCD).
6. Locatie: De Insulindeweg ligt in de Indische Buurt in Amsterdam-Oost, een wijk die tijdens de oorlog zwaar getroffen werd door de wegvoering van Joodse bewoners en toenemende armoede.
7. Bestuur: De burgemeester aan wie de brief gericht is, Edward Voûte, was een collaborerend burgemeester aangesteld door de Duitsers. De klacht is desondanks doorgeleid naar de wethouder en de Directeur van het Marktwezen, wat aangeeft dat de ambtelijke molen voor civiele klachten nog wel functioneerde, al was de effectiviteit vaak beperkt.