Getypt verslag (waarschijnlijk een pagina uit een jaarverslag van een gemeentelijke dienst of marktwezen). - 3 -

Het systeem van verdeeling van stapelproducten van den winteropslag en andere door de grossiers-combinatie aangevoerde producten onder den kleinhandel, waarbij gebruik wordt gemaakt van de diensten van het eveneens op die markt gevestigde bijkantoor der Nederlandsche Middenstandsbank, handhaafde zich en voldeed alleszins.

Mede tengevolge van den grooteren winteropslag voor het seizoen 1942/1943, breidden zich de werkzaamheden der Middenstandsbank zoodanig uit, dat de provisorische ruimten, waarin de Bank haar administratie had ondergebracht, te klein bleken. In den loop van het verslagjaar werd de Bank de cantine-ruimte Zuid op de gaanderij der eerste verdieping van de hal op de Centrale Markt, welke tijdelijk niet als zoodanig in gebruik was, in huur afgestaan; deze ruimte werd door de Bank die daarin in eigen beheer een verbouwing uitvoerde per 1 October 1942 als bankkantoor in gebruik genomen.

Ter vergrooting van de opslaggelegenheid voor den wintervoorraad aardappelen te dezer stede werden van Gemeentewege op de Centrale Markt een complex van vijftien aardappelhutten gebouwd volgens het type, dat in de laatste jaren in verschillende landbouw-bedrijven werd toegepast. Deze hutten met een gezamenlijke vloeroppervlakte van rond 2400 m2 waarin eventueel rond 50.000 hl. kunnen worden opgeslagen werden tegen het eind van het verslagjaar in gebruik genomen.

Door de Vebeina werden als wintervoorraad voor het winterseizoen 1942/1943 in diverse panden in de stad en op de Centrale Markt (w.o. in de hutten) benevens in schepen in totaal ± 370.000 hl. aardappelen opgeslagen; bovendien werd door de bevolking zelve ± 90.000 hl. aardappelen opgeslagen.

De zes tijdelijke hulpmarkten der Centrale Markt, uitsluitend voor den aanvoer van aardappelen, werden wederom voor den tijd van een jaar aangewezen (Gemeenteblad 1942 afd. 3 volgnr. 138 sub B.3); met ingang van 1 December werd daaraan een zevende hulpmarkt toegevoegd, namelijk het openbare gemeentewater aan den Amstel tegenover de perceelen Weesperzijde 110-136 (Besluit van den Burgemeester d.d. 11 December 1942 no. 1010 L.M. 1942).

Overigens bleven de maatregelen betrekking hebbende op den handel op de Centrale Markt, welke in het jaar 1941 (zie vorige verslag) werden genomen, van kracht en werden in de structuur van dezen handel geen verdere wijzigingen meer gebracht.

In de maand Juni werden in opdracht van de Duitsche Autoriteiten, alle Joodsche handelaren van de Centrale Markt geweerd. Er werd een regeling uitgewerkt, waardoor voor de Joodsche bevolking een bepaald percentage van den aanvoer beschikbaar werd gesteld, waarvoor een speciaal terrein, gelegen op de Centrale Markt aan de 2e Keucheniusstraat, met ingang aan de Keucheniusstraat werd ingericht. De groente werd daar door personeel van de Nederlandsche Veiling aan een Joodsche Commissie overgedragen. Op een en ander werd toezicht uitgeoefend door een viertal grossiers der Centrale Markt.

In de maand Maart werd een aanvang gemaakt met het instellen van een speciale bewaking der Centrale Markt met politiehonden; teneinde het betreden der terreinen door onbevoegden tegen te gaan en aan het steeds toenemende aantal diefstallen eenigermate paal en perk te stellen.

Aanvankelijk werd deze bewaking opgedragen aan een particuliere bewakingsmaatschappij; later is dit werk overgenomen door een inmiddels bij de Gemeentelijke Ber- * Administratieve context: Het document is een feitelijk, droog verslag van de logistieke en organisatorische gang van zaken op de Centrale Markt in Amsterdam. Het beschrijft de uitbreiding van bankfaciliteiten en de enorme schaal van aardappelopslag (honderdduizenden hectoliters) om de stad van voedsel te voorzien.
* Sociaal-economische aspecten: Er is sprake van toenemende schaarste en diefstal, wat blijkt uit de noodzaak om de markt te bewaken met politiehonden. De betrokkenheid van de "Vebeina" (waarschijnlijk een vereniging voor aardappelhandel) en de burgerbevolking zelf bij de opslag toont de ernst van de voedselvoorzieningsproblematiek aan.
* Segregatie: De meest saillante passage betreft de uitsluiting van Joodse handelaren in juni 1942. Dit markeert de uitvoering van de anti-Joodse maatregelen van de bezetter binnen de Amsterdamse economie. De instelling van een apart terrein aan de Keucheniusstraat is een direct voorbeeld van fysieke en economische segregatie (getto-vorming in de handel). Dit document stamt uit het hart van de Tweede Wereldoorlog. De Centrale Markthallen in Amsterdam (tegenwoordig het Food Center Amsterdam aan de Jan van Galenstraat) waren de spil in de voedselvoorziening van de hoofdstad.

In 1942 nam de druk van de Duitse bezetter op de Nederlandse samenleving toe. De vermelding van het weren van Joodse handelaren past in de bredere context van de 'Arianisering' van de economie en de isolatie van de Joodse gemeenschap, die in diezelfde periode (zomer 1942) te maken kreeg met de eerste grootschalige deportaties naar de concentratie- en vernietigingskampen. Het feit dat er een "Joodsche Commissie" werd aangesteld om groenten in ontvangst te nemen op een afgesloten terrein, illustreert hoe de bezetter zelfs de distributie van basisbehoeften gebruikte om de Joodse bevolking te scheiden van de rest van de maatschappij.