Gedrukt jaarverslag of officieel gemeentelijk verslag (waarschijnlijk een fragment uit het 'Verslag van de Gemeente Amsterdam over het jaar 1941'). Betreft de periode 1940-1941 (gepubliceerd in 1941 of 1942). [Linkerpagina]

II. Dagmarkten.
Centrale Markt.
Zooals reeds vermeld in het verslag over het jaar 1940, werd door de gemeente Amsterdam met een groep handelaren van de Centrale Markt een overeenkomst aangegaan voor het aanleggen van een voorraad stapel- en vatgroenten voor den winter 1940/41, welke transactie in het begin van het verslagjaar tot wederzijdsch genoegen werd afgewikkeld. Ook gedurende het verslagjaar werd, ten einde de hoofdstad gedurende de wintermaanden van 1941/42, met het oog op eventueele transportmoeilijkheden, een voldoende groente-voorziening te waarborgen, door de Gemeente een soortgelijke overeenkomst aangegaan, eveneens met een groep handelaren van de Centrale Markt, voor een voorraad stapel- en vatgroenten. Ook thans verplichtte de Gemeente zich, een van tevoren vastgesteld bedrag aan den handel te vergoeden, voor gemaakte kosten, risico, enz.; de opslag geschiedde voor risico van den handel.

De afloop van deze transactie was, wat betreft de stapelgroenten, weder bevredigend. Ten aanzien van de vatgroenten heeft de handel zijn verplichtingen niet ten volle kunnen nakomen, mede als gevolg van een aanvankelijk nog bestaand verbod tot aflevering aan den handel, waarvan na eenige weken echter dispensatie werd verkregen.

Nog zij vermeld, dat voor de verdeeling van de bovengenoemde stapelproducten onder de kleinhandelaren, door den groothandel van de Centrale Markt, met medewerking van de gemeentelijke autoriteiten, een stelsel was uitgewerkt, waarbij werd gebruik gemaakt van de diensten van de op de Centrale Markt gevestigde Nederlandsche Middenstandsbank; zoodoende was de verkoop der producten gecentraliseerd en waren een juiste verkoopprijs alsmede een goede verdeeling onder den kleinhandel gewaarborgd. Dit stelsel is niet alleen toegepast voor de stapelgroenten, welke onder het contract met de Gemeente vielen, maar ook voor dezelfde soorten benevens roode, witte en savoye kool, welke vervolgens in het voorjaar, met medewerking van het Bureau Velders door de grossierscombinatie gezamenlijk werden aangevoerd. Een en ander heeft goed voldaan.

Ten gevolge van het toegenomen verbruik van aardappelen en den daarmee gepaard gaanden vermeerderden aanvoer, werden met het oog op een eventueele decentralisatie van de afgifte van aardappelen bij verkeersmoeilijkheden, door het Gemeentebestuur op 21 Maart 6 punten in de stad aangewezen als tijdelijke hulpmarkt van de Centrale Markt, uitsluitend voor den aanvoer van aardappelen, voorloopig tot en met 30 Juni (Gemeenteblad 1941, afd. 3, volgn. 26).

Ook na dien datum is de aanwijzing dier tijdelijke hulpmarkten van kracht gebleven (Besluit van den Regeeringscommissaris van 20 Juni, No. 270 L.M.).

Een belangrijke wijziging in de structuur van den handel op de Centrale Markt vond plaats, toen als uitvloeisel van de beschikking van den Secretaris-Generaal van het Departement van Landbouw en Visscherij van 24 Maart, de tuinders uit de naaste omgeving van Amsterdam, die voorheen hun producten op de Centrale Markt aan den kleinhandel verkochten, met ingang van 5 Mei door de Nederlandsche Groenten- en Fruitcentrale werden verplicht, hun waren uitsluitend aan de op de Centrale Markt gevestigde veiling aan te voeren, ten einde ze te doen veilen.

Als gevolg hiervan werd de bestaande kleinhandelsveiling omgeschakeld in een groothandelsveiling, en werd de positie van de op de Centrale Markt gevestigde grossiers gewijzigd, daar door het wegvallen van de kleinhandelsveiling en de tuinders als verkoopers aan den kleinhandel, de grossiers als eenige groep overbleven, waarbij de kleinhandel zich moest voorzien.

De verplichting van de tuinders om te doen veilen had tot gevolg, dat een deel van het aangevoerde tuindersproduct krachtens de daarvoor geldende regelingen voor den export werd bestemd.

In verband met het sterk toegenomen vervoer per spoor voor den aanvoer van groenten en aardappelen, alsmede voor den afvoer van exportproducten werd het spoorwegaccordement op de Centrale Markt met ca. 440 m spoor uitgebreid.

Overigens vonden de gewone onderhoudswerkzaamheden aan gebouwen en bestratingen plaats.

Aanvoer groenten, fruit en aardappelen.
Ook dit jaar heeft de aanvoer van diverse soorten groenten en voornamelijk van fruit den nadeeligen invloed van de oorlogsomstandigheden ondergaan.
De totale hoeveelheid groenten in 1941 aangevoerd op de Centrale Markt was echter grooter dan het vorige jaar.

[Rechterpagina]

III. Weekmarkten.
Boom- en bloemmarkt.
De opbrengst aan marktgeld bleef nagenoeg constant.

Uilenburgmarkt.
De opbrengst aan marktgeld op deze markt, die als gevolg van de reeds genoemde maatregelen sedert 2 Maart niet meer werd gehouden, vertoonde een sterken teruggang, bij die van het vorige jaar vergeleken. Tot dien datum werden ingenomen 3216 dagplaatsen.

~~De verminderde aanvoer van fruit is hoofdzakelijk een gevolg van het wegvallen van de overzeesche importen.~~
In het verslagjaar nam het aardappelverbruik sterk toe. De totale hoeveelheid aardappelen, in 1941 aangevoerd op de Centrale Markt, overtrof sterk den aanvoer van het vorige jaar.

FINANCIEELE GEGEVENS VAN DE CENTRALE MARKT

Brandstoffenmarkten.
De brandstoffenmarkt aan de Reguliersgracht (Westzijde) tusschen Prinsengracht en Lijnbaansgracht is met ingang van 1 Juli komen te vervallen (Gemeenteblad 1941, afd. 3, volgn. 208).

Met ingang van 1 Juli werd aangewezen tot tijdelijke hulpmarkt van de brandstoffenmarkt de Lijnbaansgracht (Noordzijde) vanaf de brug over de Reguliersgracht, en het gedeelte vóór perceel Lijnbaansgracht No. 380 (Besluit van den Regeeringscommissaris van 4 Juli 1941, No. 553 L.M.).

Met ingang van 24 Januari werd aangewezen tot tijdelijke hulpmarkt van de brandstoffenmarkt, het Westerdok, begrensd door het terrein gelegen tusschen het Westerdok en den Westerdoksdijk over een lengte van 30 meter naar het Noorden en 20 meter naar het Oosten, gemeten vanuit het zuid-oostelijke begin van deze begrenzing (Gemeenteblad 1941, afd. 3, volgn. 9).

3 Het document is een zakelijk, administratief verslag over de exploitatie en organisatie van de markten in Amsterdam gedurende het jaar 1941. De tekst kenmerkt zich door een neutrale, ambtelijke toon, ondanks de ingrijpende omstandigheden van die tijd.

Hoofdpunten:
1. Voedselvoorziening: Er is een duidelijke focus op het veiligstellen van wintervoorraden ("stapel- en vatgroenten") om de stad te voeden. Dit wijst op de toenemende schaarste en de angst voor distributieproblemen.
2. Centralisatie en Controle: De vrije handel wordt ingeperkt. Tuinders worden verplicht via centrale veilingen te verkopen, en de groothandel krijgt een monopoliepositie ten opzichte van de kleinhandel. De rol van de "Nederlandsche Middenstandsbank" bij de prijsbeheersing is hierbij cruciaal.
3. Logistiek: Vanwege transportmoeilijkheden (mogelijk door brandstoftekorten of vorderingen door de bezetter) worden hulpmarkten voor aardappelen en brandstoffen ingesteld om de distributie te decentraliseren. Het spoornetwerk op de Centrale Markt wordt uitgebreid voor export (waarschijnlijk naar Duitsland).
4. Verschuiving in consumptie: Het verbruik van aardappelen stijgt sterk, terwijl de aanvoer van fruit daalt door het wegvallen van importen. Dit verslag is geschreven tijdens de Duitse bezetting van Nederland in de Tweede Wereldoorlog. De teksten bevatten indirecte maar duidelijke verwijzingen naar de nazi-politiek en de oorlogseconomie:

• Uilenburgmarkt: De tekst vermeldt dat deze markt sinds 2 maart 1941 "niet meer werd gehouden". Dit is een directe verwijzing naar de anti-Joodse maatregelen. De Uilenburgmarkt was de hartslag van de Joodse buurt in Amsterdam. Na de Februaristaking (februari 1941) werden de maatregelen tegen de Joodse bevolking verscherpt en werd deze markt gesloten als onderdeel van de segregatie.
• Regeeringscommissaris: De vermelding van besluiten van de "Regeeringscommissaris" (zoals Edward Voute, die in 1941 door de bezetter werd aangesteld als burgemeester/regeringscommissaris van Amsterdam) duidt op de vervanging van de democratische gemeenteraad door het 'leidersbeginsel' van de bezetter.
• Export: De opmerking dat producten "voor den export werd bestemd" moet in de context van de bezetting worden gelezen: veel voedselproductie werd gedwongen afgevoerd naar Duitsland om de Duitse oorlogsmachinerie en bevolking te voeden.
• Voedselpolitiek: De oprichting van de "Nederlandsche Groenten- en Fruitcentrale" was onderdeel van de gelijkschakeling en centrale sturing van de landbouw onder auspiciën van de bezetter.