Getypte officiële brief/circulaire. Gemeente Amsterdam. L.

G E M E E N T E A M S T E R D A M

No 1111a Arb. 1943
AMSTERDAM, 9 Juli 1943.
Onderwerp:
Personeelssterkte No. 8a/53/1 M. 1943 12/7

      Van den Secretaris-Generaal van het Departement van Binnen-landsche Zaken ontving ik de mededeeling, dat het Duitsche bestuur maatregelen overweegt ter verbetering van de voeding van het over-heidspersoneel, in verband waarmede genoemd bestuur ten spoedigste een opgave van de personeelssterkte per 1 Juli 1943 tegemoet ziet.
      De opgave dient gesplitst te worden in ambtenaren en werk-lieden, onderverdeeld naar **vast, tydelyk en arbeidscontractant**, ter-wyl elk dezer categorieën weder gesplitst moet worden in **bureau-personeel en personeel, dat niet in de bureaux werkzaam is.**
      Onder arbeidscontractanten te verstaan, zoowel die voor werkzaamheden van byzonderen (voortdurenden) aard, als die voor werk-zaamheden van zeer tydelyken aard.
      Onder bureaupersoneel te verstaan het administratief en technisch personeel, dat **uitsluitend of als regel** in de bureaux werkzaam is.
      Onder personeel, dat niet in de bureaux werkzaam is, te verstaan de werklieden en de ambtenaren, die zoowel **in een gebouw of werkplaats e.d. als daarbuiten** werkzaam zyn, doch niet in de bureaux of kantoren.

Aan Heeren Hoofden van Diensten,
Bedryven en Administratiën. Dit document is een administratieve instructie van de gemeente Amsterdam aan haar afdelingshoofden tijdens de Duitse bezetting. De kern van de brief is een verzoek om gedetailleerde personeelsgegevens per 1 juli 1943.

De tekst valt op door de zeer specifieke categorisering die wordt verlangd:
1. Status: Ambtenaren versus werklieden.
2. Dienstverband: Vast, tijdelijk of arbeidscontractant.
3. Werkplek: Bureaupersoneel versus personeel buiten de bureaus.

De onderstrepingen in de tekst dienen waarschijnlijk om de nadruk te leggen op de definities van deze categorieën, zodat de data-aanlevering uniform zou verlopen. Het gebruik van archaïsche spelling ("tydelyk", "zyn", "Binnen-landsche") is kenmerkend voor de officiële schrijftaal van die periode. Het document dateert uit de zomer van 1943, een periode waarin de Duitse bezetter de controle over de Nederlandse samenleving en administratie steeds verder intensiveerde.

De officiële reden voor deze inventarisatie is de "verbetering van de voeding van het overheidspersoneel". In een tijd van groeiende schaarste en rantsoenering was de voedselvoorziening een cruciaal instrument voor controle. Door extra rantsoenen of betere voeding in het vooruitzicht te stellen, kon het bestuur de loyaliteit van het ambtenarenapparaat proberen te waarborgen of specifieke groepen (zoals zware handarbeiders) fysiek inzetbaar houden.

Tegelijkertijd dienden dergelijke personeelslijsten voor de bezetter vaak een dubbel doel: het bood een actueel overzicht van de mankracht binnen de gemeentelijke diensten, wat ook relevant kon zijn voor de Arbeitseinsatz (gedwongen tewerkstelling in Duitsland) of het opsporen van 'overtollig' personeel.