Getypte brief / circulaire op briefpapier van de Vereeniging "Pro Juventute". Juli 1943. Vereeniging "Pro Juventute" te Amsterdam (2e Helmerstraat 16, Amsterdam West). No. 8a/59/1 M. 1943 3/8

Vereeniging "Pro Juventute"
te Amsterdam
Postrekening no. 119855 telefoon no. 84571

Amsterdam, Juli 1943.
Brieven en stukken te richten aan: Het secretariaat der Vereeniging "Pro Juventute", 2e Helmerstraat 16, Amsterdam West.
Aangeteekende stukken: Bijkantoor Hobbemastraat.

[Handgeschreven: "Gezien" of "Serie" met diverse parafen/krabbels]

L.S.,

De Vereeniging Pro Juventute te Amsterdam heeft voor haar Afdeeling Gezinsvoogdij dringend behoefte aan nieuwe krachten, aan menschen, die bereid zijn in dezen uitzonderlijk moeilijken tijd de helpende hand te reiken aan kinderen en hun ouders, die er niet in slagen zich alleen staande te houden.

In 1921 heeft de wet nl. de mogelijkheid geschapen, om een kind, dat met lichamelijken of zedelijken ondergang wordt bedreigd, zooals de wettelijke term luidt, onder toezicht van een gezinsvoogd (es) te stellen; in de praktijk komt dit hierop neer, dat wanneer het gedrag van een kind of van de ouders zoodanig is, dat bemoeiingen van overheidswege noodig zijn geworden, de Kinderrechter iemand kan aanwijzen, die namens hem toezicht in het gezin uitoefent.

Pro Juventute is den Kinderrechter behulpzaam bij het zoeken van deze gezinsvoogden(essen) voor alle gezindten, uitgezonderd voor diegenen, die de R.K. godsdienst belijden. Voor deze gevallen bestaat een afzonderlijke organisatie nl. de R.K. Gezinsvoogdij-vereeniging, gevestigd aan de O.Z. Voorburgwal 232.

De toezichthouder(ster) of gezinsvoogd(es), wiens (wier) hulp als regel dus in ontwrichte gezinnen wordt ingeroepen, heeft tot taak zich te stellen boven de in het gezin heerschende conflicten en moet trachten door het geven van rustige leiding de onderlinge verstandhouding te verbeteren.

De allereerste taak van de(n) gezinsvoogd(es) is het vertrouwen te winnen van zijn (haar) pupil en zijn (haar) ouders en wanneer dat is bereikt, wanneer de ouders met hun moeilijkheden bij hem(haar) komen en de jongen (het meisje) zijn (haar) hart voor hem (haar) uitstort, is reeds een goede basis gelegd voor het verdere werk.

Het aantal toezicht-gevallen neemt den laatsten tijd hand over hand toe en het zal wel niet noodig zijn U de reden daarvan uiteen te zetten. Vaders, die in het buitenland zijn, kunnen geen wakend oog houden op hun opgroeiende zoons en dochters, en de moeders, wier taak thans zoo zeer is verzwaard kunnen niet altijd voldoende overwicht doen gelden.

De verleidingen zijn grooter dan ooit en de ontwrichtende werking, die van de oorlog uitgaat, treft in de eerste plaats onze vaak onevenwichtige jongens, die in normale tijd al niet vast in hun schoenen staan.

Het zal evenmin noodig zijn voor U te betoogen, dat het aantal nieuwe toezichthouders geen gelijken tred houdt met het aantal nieuwe gezinsvoogdijgevallen, terwijl daar nog bij komt, dat vele van onze vertrouwende krachten in het buitenland te werk worden gesteld of op andere wijze aan ons werk worden onttrokken. Deze brief is een dringende oproep tot werving van vrijwillige gezinsvoogden tijdens de Duitse bezetting van Nederland. De kern van het document is de noodkreet van de vereniging "Pro Juventute" vanwege een dubbel probleem: een explosieve stijging van het aantal probleemgevallen onder jongeren enerzijds, en een nijpend tekort aan personeel anderzijds.

De tekst hanteert een formele, maar moreel appellerende toon. Er wordt uitgelegd wat de wettelijke basis is (de Kinderwetten van 1921) en wat de rol van een gezinsvoogd inhoudt: het bieden van "rustige leiding" en het winnen van vertrouwen in ontwrichte gezinnen. Opvallend is de expliciete vermelding van de verzuiling: Pro Juventute werkte voor alle gezindten, behalve voor de Katholieken, die hun eigen organisatie hadden. De datum — juli 1943 — is cruciaal voor het begrijpen van de tekst. Nederland verkeerde in het vierde jaar van de Duitse bezetting. De brief noemt de oorzaken van de gezinsontwrichting weliswaar voorzichtig, maar voor de tijdgenoot overduidelijk:
1. Afwezigheid van vaders: De tekst spreekt over vaders die "in het buitenland zijn". Dit refereert aan de Arbeitseinsatz (dwangarbeid in Duitsland) of krijgsgevangenschap.
2. Personeelstekort: De vereniging verliest zelf medewerkers die "in het buitenland te werk worden gesteld", wat aangeeft dat ook de sociale sector niet ontkwam aan de Duitse vorderingen van mankracht.
3. Sociale ontwrichting: De "verleidingen" en "ontwrichtende werking van de oorlog" verwijzen naar de algemene wetteloosheid, de zwarte handel en de armoede die jongeren tot delinquentie dreven.

Pro Juventute was (en is) een particuliere vereniging voor jeugdzorg. Tijdens de oorlog probeerden dergelijke instanties vaak onder de radar van de bezetter hun maatschappelijke werk voort te zetten, hoewel de druk op de gezinsstructuren door de oorlogsomstandigheden bijna onhoudbaar werd. O.Z. Voorburgwal R.K. Gezinsvoogdij