Archiefdocument
Origineel
15 maart 1943. Onbekend (waarschijnlijk een lid of secretaris van een verdeelingscommissie). Bladz.
7 15 Maart 43
46A/88/1 den Heer Wethouder voor de
Amsterdam. Levensmiddelen,
seerd op het persoonlijk oordeel der Commissieleden. Aanvankelijk was er zeer veel critiek op deze regeling en werd er ook bij U op aangedrongen er een andere voor in de plaats te stellen; men drong aan om over te gaan tot gelijke toewijzingen voor de categorie straathandelaren en voor de categorie winkeliers. De bonafide handelaren konden U toen evenwel overtuigen, dat een dusdanige gelijkstelling zeer onbillijk zou zijn daar zij daardoor namelijk op een lijn gesteld zou worden met den eersten den besten knoeier uit het bedrijf; de indeeling bleef dan ook in haar bestaanden vorm gehandhaafd. Regelmatig moesten echter vele verzoeken om wijziging der toewijzingen door de Verdeelingscommissie in behandeling worden genomen en steeds moesten de verdeellijsten worden gewijzigd. Desondanks bleef er speciaal onder de groep handelaren, die een enkele toewijzing ontving, ontevredenheid heerschen, omdat velen uit deze categorie meenden recht te hebben op een dubbele toewijzing. De leden der Commissie, die dagelijks op de Vischmarkt vertoefden in de eerste plaats, doch ook de betreffende ambtenaren van den Dienst werdhandvaak op heftige wijze over de verdeeling aangevallen. Aan een en ander werd een einde gemaakt, doordat U op 12 November 1942 besliste, dat geen verandering in de verdeellijsten meer zou plaats hebben tot April 1943. De inkomende verzoeken zouden worden verzameld en in de maand April tegelijk in behandeling worden genomen.
Intusschen was op 20 Augustus 1942 de zeevisch in de verdeeling opgenomen en hiervoor was een geheel nieuw stelsel van toewijzingen ingevoerd, namelijk alle straathandelaren en de kleine winkeliers en halhouders één toewijzing grove zeevisch; de groote winkeliers, die op hoogere lasten zaten kregen daarbij een halve toewijzing fijne zeevisch, indien ze deze vroeger ook hadden verkocht en enkele allergrootste zaken kregen een geheele toewijzing fijne visch. Vide hieromtrent Uwe goedkeurende beslissing d.d. 30 September 1942 (No. 752 L.M. '42).
Deze indeeling heeft in de practijk over het algemeen uitstekend voldaan en klachten erover zijn vrijwel achterwege gebleven. De verdeeling van gerookte visch, waarmede op 15 Oct. 1942 een aanvang werd gemaakt, werd zelfs uitsluitend op gelijke toewijzingen gebaseerd.
Op verzoek van de Verdeelingscommissie is de verdeelregeling voor aal, voor den aanvang van het nieuwe seizoen, in de vergadering der Commissie van 18 Februari jl. principieel aan de orde gesteld. Voor de discussies mogen wij verwijzen naar de notities van deze vergadering, welke hierbij als bijlage worden overgelegd.
Uit deze notities kan worden geconcludeerd, dat de leden der Verdeelingscommissie aanvankelijk op het standpunt stonden, om voor de actie van enkele kooplieden uit den weg te gaan en daarom voorstelden over te gaan tot een verdeeling op basis van gelijkheid; principieel bleven zij echter tegenstanders van dit stelsel.
Wij meenen echter, dat in verband met den gang van zaken betreffende de aal-verdeelregeling, dat slechts dan tot een radicale wijzing in de verdeeling zou moeten worden besloten, wanneer tevoren absoluut vaststaat, dat alle belanghebbenden met de nieuwe regeling tevreden zouden zijn. Dit is nu naar onze meening ten deze niet te verwachten. Met een stelsel van verdeeling op voet van gelijkheid zullen zich vanzelfsprekend kunnen vereenigen de 226 kleinere en vaak niet geheel bona-fide kooplieden, die Dit document is een ambtelijk verslag over de complexe distributie van vis in Amsterdam tijdens de Duitse bezetting. De kern van het document draait om de spanning tussen verschillende groepen handelaren (straathandelaren, kleine winkeliers en grote zaken) over de toewijzing van schaarse goederen.
- Belangenconflict: Er is een duidelijke strijd tussen 'bonafide' (gevestigde, betrouwbare) handelaren en wat de tekst omschrijft als 'knoeiers' of 'niet geheel bona-fide kooplieden'. De eersten verzetten zich tegen gelijke verdeling omdat dit hun status en historisch recht zou ondermijnen, terwijl de tweeden juist aandringen op gelijke toewijzing.
- Bureaucratische beheersing: Het document toont hoe de overheid (de Verdeelingscommissie en de Wethouder) probeert de onrust te bezweren door tijdelijke 'bevriezingen' van de regels (zoals het besluit van 12 november 1942 om tot april 1943 niets te veranderen).
- Differentiëring: Er wordt een onderscheid gemaakt tussen 'grove zeevisch' (voor iedereen) en 'fijne zeevisch' (voor de grotere winkeliers met hogere lasten), wat wijst op een poging om de bestaande economische verhoudingen te respecteren ondanks de schaarste.
-
Taalgebruik: Het gebruik van termen als "onbillijk", "knoeier" en "principieel tegenstander" illustreert de geladen sfeer waarin deze economische beslissingen werden genomen. Opvallend is de typefout "werdhandvaak" (waarschijnlijk bedoeld als "werden vaak" of een samentrekking met "handtastelijk/hardhandig"), wat de felle aard van de confrontaties op de Vischmarkt onderstreept. Het document dateert uit maart 1943, een periode waarin de voedselvoorziening in bezet Nederland steeds problematischer werd. Amsterdam had te maken met strenge rantsoenering.
-
Rantsoenering: Vis was een van de wegelijks beschikbare eiwitbronnen, maar de aanvoer was grillig door de oorlogsvoering op zee en de beperkingen opgelegd door de bezetter.
- Zwarte Handel: De referentie naar 'knoeiers' en handelaren die 'niet geheel bona-fide' zijn, verwijst indirect naar de bloeiende zwarte handel. De autoriteiten probeerden via de Verdeelingscommissie de controle te behouden en de legale handel te beschermen.
- Bestuur onder bezetting: De Wethouder voor de Levensmiddelen in Amsterdam was in deze periode verantwoordelijk voor de uiterst precaire taak om de stad te voeden terwijl hij moest manoeuvreren tussen de eisen van de Duitse bezetter en de behoeften van de bevolking. De genoemde datum van 18 februari jl. verwijst naar februari 1943, het moment waarop de discussie over het nieuwe aal-seizoen (paling) begon.