[Linksboven, paars stempel met handgeschreven toevoeging]
No. 469/188/M. 1943 17/5

[Rechtsboven, handgeschreven]
870

Gemeente Amsterdam
Raadhuis, O.Z. Voorburgwal

Telefoon 43130, 43321

Men wordt verzocht, bij het antwoord nauwkeurig den datum, het nummer en de afdeeling van dezen brief te vermelden

Aan den heer Directeur van den Dienst van het Marktwezen.

[Handgeschreven aantekening in potlood]
nu dit [?]

[Handgeschreven aantekening in rode inkt]
Insp. onderzoek rapport.

Afd. L.M. No. 340-1943- Bijlagen [leeg] Uw brief: [leeg] Datum : 14 Mei 1943.

Onderwerp : plaatsen in de gevormde rijen.

Bij mij werd er over geklaagd, dat vrouwen, die in de morgenuren in de rij hebben gestaan om visch te krijgen, indien ze naar huis gaan om koffie te drinken, bij terugkeer weer hun oude plaats in de rij mogen innemen.

Gaarne verneem ik van U of de ter zake gevolgde practijk zoo is als hierboven wordt weergegeven.

[Links onder de tekst]
VM
ls.

[Rechts onder de tekst]
De Wethouder voor de Levensmiddelen,
Wasch- en schoonmaak-, bad- en zweminrichtingen,

[Handgeschreven handtekening]
J. Smit [Jan Smit]

--- * Inhoud: De brief betreft een formeel verzoek om opheldering over een sociaal-maatschappelijk probleem in oorlogstijd: "voordringen" of het behouden van een plek in de distributierij. De wethouder heeft klachten ontvangen dat vrouwen hun plek in de visrij tijdelijk verlaten (voor koffie) en later weer opeisen. Hij vraagt de directeur van de markt of dit inderdaad de geldende regel of praktijk is.
* Context van Schaarste: Het document ademt de sfeer van de bezettingsjaren (1943). Vis was een van de weinige voedselbronnen die nog enigszins buiten het strikte bonnensysteem om te krijgen waren, wat leidde tot enorme rijen.
* Bestuurlijke toon: De toon is zakelijk en ambtelijk. Opvallend is de uitgebreide portefeuille van de wethouder (Levensmiddelen én badinrichtingen), wat typisch was voor de herstructurering van het gemeentebestuur onder Duits toezicht.
* Handgeschreven marginalia: De rode aantekening "Insp. onderzoek rapport" wijst erop dat de brief direct tot actie heeft geleid; een inspecteur werd belast met het opstellen van een rapport over deze kwestie.

--- Deze brief dateert van mei 1943, een periode waarin de voedselvoorziening in Nederland steeds nijpender werd. Amsterdam kende lange rijen voor de winkels en markten. Het fenomeen dat mensen urenlang moesten wachten voor een klein beetje extra voedsel leidde tot spanningen en "rij-etiquette"-discussies, zoals hier gedocumenteerd.

De afzender, Jan Smit, was een NSB-wethouder die door de bezetter was aangesteld. Het feit dat dergelijke schijnbaar triviale kwesties (even koffie drinken tijdens het wachten) de tafel van een wethouder bereikten, toont aan hoe explosief de situatie rondom de voedseldistributie was. Het handhaven van de orde in de rijen was cruciaal om onrust in de stad te voorkomen. J. Smit O.Z. Voorburgwal Gemeente Amsterdam Marktwezen NSB