Handgeschreven verzoekschrift (brief). Juni 1943 (met specifieke stempeldatum 25 juni 1943). P.C. van Schaik, Visch- en fruitwinkelier, Overtoom 278, Amsterdam W. [Rechtsboven, omcirkeld:] 271
[Stempel:] No. 4b/201/10 M. 1943 25/6
[Handgeschreven boven stempel:] Afbergen / Amsterdam Juni 1943

Aan den heer Sierma
directeur van de Vischverdeeling
te Amsterdam.

[In de marge links, rood potlood:]
don. aanvraag
mrt. aant.
4-6-'43
M.

[In de marge rechts, blauw/zwart potlood:]
M. i. J.
G. v. p.

Ondergeteekende P C van Schaik
Visch en fruitwinkelier Overtoom 278 Amsterdam W
verzoekt bij deze, of zijn toewijzing visch,
wanneer hij bij uitzondering verhinderd is aanwezig
te zijn bij vooraf gaande kennisgeving mag afgegeven worden aan de besteldienst
van de firma Kromé of van Beek en wel om de
volgende redenenen.

1. De toewijzing van visch is tegenwoordig zoo gering
   dat een abonnement bij de besteldienst te duur
   is, naar verhouding van de winst indie hij op de visch
2. Ik meermalen op de zelfde tijd op de visch als
   op de fruitmarkt moet zijn, wat niet mogelyk
   is, en waardoor mijn toewijzing buiten mijn schuld
   verloren gaat, hoewel er dan reeds dikwijls
   50 cent of meer tramkosten besteed is omdat te
   voorkomen.
3. Hij zoowel de toewijzing van fruit als van visch
   hoog noodig heeft, om in zijn onderhoud te voorzien
   wil hij een eventueel te kort niet door zwarte handel
   dekken.

Hopende U Ed aan mijn billijk verzoek zult
voldoen
Hoogachtend
P.C. van Schaik

Overtoom 278 Amsterdam W. * Taalgebruik: De brief is geschreven in een formele, enigszins archaïsche stijl ("Ondergeteekende", "U Ed", "billijk verzoek"). Er zitten enkele grammaticale slordigheden in, zoals het wisselen tussen de eerste ("Ik") en derde persoon ("Hij") en de herhaling "redenenen".
* Kern van het verzoek: Van Schaik vraagt om flexibiliteit bij het ophalen van zijn visrantsoen. Vanwege zijn dubbele handel (vis en fruit) heeft hij logistieke problemen. Hij kan zich geen vast abonnement op een transportdienst veroorloven omdat de marges op de schaarse vis te klein zijn.
* Economische details: De schrijver noemt "50 cent aan tramkosten", wat illustreert dat zelfs kleine bedragen in die tijd van schaarste en distributie zwaar wogen voor kleine zelfstandigen.
* Handelsgeest: Opvallend is de expliciete vermelding van de "zwarte handel". Door dit te benoemen, voert Van Schaik druk uit op de ambtenaar: als hij zijn legale toewijzing niet krijgt, komt zijn levensonderhoud in gevaar, terwijl hij juist eerlijk wil blijven opereren. Dit document stamt uit juni 1943, midden in de Duitse bezetting van Nederland tijdens de Tweede Wereldoorlog. In deze periode was er sprake van een strikt distributiesysteem voor voedsel. De "Vischverdeeling" was een overheidsorgaan dat bepaalde hoeveel vis winkeliers mochten inkopen en verkopen.

De brief biedt een unieke inkijk in de dagelijkse overlevingsstrijd van de kleine Amsterdamse middenstander. De Overtoom was (en is) een belangrijke verkeersader, maar de distributiepunten voor vis en fruit lagen blijkbaar zover uit elkaar dat het voor een eenmanszaak fysiek en financieel onmogelijk was om overal tegelijk te zijn. De schaarste was in 1943 al zo vergevorderd dat de winstmarges op legale handel nauwelijks de onkosten dekten, wat de verleiding van de zwarte markt groot maakte. P.C. van Schaik