Getypt afschrift van een brief of verslag met een handgeschreven/getypte tabel bovenaan. 9 mei 1943. H.E. van Leeuwen-Coenraad | 30 p. garn. | 28 p. | 2 p. | geturfd
v. Eekeren | 20 p. ger.aal | 20 p. schraal | - | gewogen
G. Borgman Jr. | 34 p. versche aal | 34 p. ruim | - | geturfd
Mej. C. Bos | 40 p. " | 40 p. " | - | "

w.g. M. Donker
708

A F S C H R I F T

Bussum, 9 Mei 1943.

Den Heer G.J.F. Visscher te Amsterdam.

Betreffende de controle van de door den vischventer op de vischmarkt verkochte hoeveelheid visch zou ik het volgende willen aanbevelen:

A. Ordemaatregelen (taak van de Politie)
1. De vischventer slechts door één helper doen bijstaan (kassier).
2. Ieder, die er niets mee te maken heeft uit de buurt doen blijven, d.w.z. ook familie, vrienden en collega’s van den venter.
3. Eenigen afstand b.v. 1 à 2 meter doen houden tusschen vischkar en file.

B. Voorkeurporties:
(1 portie = de hoeveelheid visch, die per persoon mag worden gekocht).
1. voor den venter = 2 porties
2. voor den helper = 1 portie
3. voor politie, marktmeester, controleur bij toerbeurt = 1 portie

Ter vergemakkelijking van het turven.
1. Het publiek uit de file met 5 tegelijk bij den venter toelaten.
2. De volgende 5, niet vóór dat de voorgaande 5 geheel zijn afgeholpen.
3. Voorkeur-personen (zwangeren enz.) eerst toelaten als een schuif van 5 geheel is afgeloopen (met het oog op begeleiders).

Indien de agent aan den kop van de file het aantal keeren van 5 personen zou willen meetellen geeft dit een contrôle op het turven. Hij moet er ook opletten, dat hij niet eerder 5 personen uit de file toelaat, voordat de voorgaande 5, geheel zijn afgeloopen en niet assisteeren bij een rel, maar aan den kop blijven. Indien de agent bij den vischkar de omgeving schoon houdt van ieder die er niet mee te maken heeft, is dus met 2 agenten de vischverkoop te regelen. De marktmeester moet hierop toezien.

Verder verdient het aanbeveling, indien er meerdere vischventers tegelijk komen, deze na elkaar te laten verkoopen.

De marktmeester Renz van de Nieuwmarkt verzet zich daartegen, daar het volgens hem dan te lang duurt, vóór alles verkocht is.

In dit geval is het raadzaam de vischkarren met eenige tusschenruimte van elkaar te zetten b.v. 2 meter van elkaar.

De agent aan de kop der file moet dan aangeven 5 voor de eerste, tweede enz kar en de agent bij de vischkarren moet toezien, dat die 5 bij die wagens blijven en niet van de eene naar de andere gaan en zoo een dubbel portie krijgen.

Wanneer de eene venter schol III verkoopt en de andere schol IV, wil ieder van de schol III en wordt het een schelpartij; is er paling dan een duren vechtpartij. Er is dan meer politiehulp noodig bij elke vischkar een agent en van turven komt niet veel meer, want het is merkwaardig hoewel allerlei menschen uit het publiek vooral vrouwen en vrindjes zich er

--- * Toon en taal: Het document is geschreven in een zakelijke, ambtelijke stijl, kenmerkend voor de vroege 20e eeuw (gebruik van de naamvallen 'den', 'der' en de spelling 'visch'). De toon is adviserend maar dwingend.
* Problematiek: De kern van het document is de schaarste en de daaruit voortvloeiende sociale onrust. Er is een strikte noodzaak om "porties" te berekenen en "vechtpartijen" (met name bij paling of betere kwaliteit schol) te voorkomen.
* Systeem: Er wordt een systeem van 'turven' en 'schuiven' (groepen van 5) voorgesteld om de massa te beheersen. Opvallend is de corruptie-preventie: familie en vrienden van de visboer moeten op afstand worden gehouden om vriendjespolitiek tegen te gaan.
* Sociale observatie: De laatste zin (die halverwege afbreekt) suggereert een zeker dedain of irritatie jegens het publiek ("vooral vrouwen en vrindjes") dat probeert het systeem te omzeilen.

--- * Historische periode: Mei 1943 valt midden in de Duitse bezetting van Nederland tijdens de Tweede Wereldoorlog. In deze periode was voedseldistributie een kritiek punt. Vis was een van de weinige eiwitbronnen die soms buiten het strengste bonnenstelsel om (of met specifieke toewijzingen) beschikbaar was, wat leidde tot enorme rijen en spanningen op markten zoals de Amsterdamse Nieuwmarkt.
* De Nieuwmarkt: Dit was historisch gezien een belangrijke plek voor de vismarkt in Amsterdam. Dat marktmeester Renz wordt genoemd, geeft het document een sterke lokale historische waarde.
* Schaarste: Het onderscheid tussen "schol III" en "schol IV" (verschillende kwaliteits- of grootteklassen) en de vermelding van paling duidt op de enorme waarde die aan specifieke soorten vis werd gehecht in een tijd van honger.
* Politierol: De politie had in 1943 een dubbelrol: enerzijds de openbare orde handhaven (zoals hier beschreven), anderzijds opereren onder het gezag van de bezetter. Hier zien we de focus op de civiele ordehandhaving.