Getypte ambtelijke brief/memorandum. 17 augustus 1943. De Gemeentelijke Adviseur voor Voedings- en Distributieaangelegenheden en De Directeur (waarnemend) van de Gemeente Amsterdam. De Wethouder voor de Levensmiddelen te Amsterdam ("Alhier"). [Handgeschreven rechtsboven:] M. Ruiter [?]
[Stempel/Type rechtsboven:] VD/SV

46a/217/9
1
[Rechts:] 17 Augustus 1943.

Rooken van aal voor
de Rüstungsbetriebe.

[Rechts:] den Heer Wethouder
voor de Levensmiddelen,

A l h i e r.

Onder terugzending van de met Uw kantbrief d.d. 21
Juli jl. om advies ontvangen stukken No. 459 L.M. 1943 hebben
de ondergeteekenden de eer U te berichten, dat zij van den in-
houd van den brief der Nederlandsche Visscherij Centrale d.d.
19 Juli jl. kennis hebben genomen. Daaruit blijkt, dat slechts
de twee groote loonrookerijen van Dammen en Boekelman zijn inge-
schakeld bij het rooken van aal voor de Rüstungsbetriebe.
Naar de Nederlandsche Visscherij Centrale ons mededeel-
de, kon dit voor de overige Amsterdamsche rookers niet gebeuren,
aangezien deze in de eerste plaats niet in het bezit zijn van
een groothandelserkenning als loonrookers, terwijl zij verder
niet over een voldoende geoutilleerd bedrijf beschikken kunnen.
Het is ons echter bekend, dat de firma Dammen een viertal
Amsterdamsche rookers in haar rookerij heeft tewerkgesteld.
Wat de winstuitkeering betreft, kan worden medegedeeld,
dat aan het einde van het aalseizoen aan de hand van de boeken
zal worden opgemaakt, welk gedeelte van de winst onder de aal-
handelaren zal worden verdeeld. De heer Kl. Lammers in zijn
kwaliteit van leider van den Vakgroep, deelde hieromtrent mede,
dat deze regeling door de Nederlandsche Visscherij Centrale
voor alle loonrookers in den lande is getroffen. De winstuit-
keeringen moeten uiteindelijk bij den Vakgroep worden gestort,
welke voor de verdeeling zal zorgdragen. Het bedrijf der Visch-
markt zal derhalve te zijner tijd de winstuitkeering der firma's
Dammen en Boekelman aan den Vakgroep kunnen overdragen, zoodat
de Gemeente daarmede verder geen bemoeiing heeft.

[Links onderaan:]
De Gemeentelijke Adviseur voor
Voedings- en Distributieaange-
legenheden,

[Rechts onderaan:]
De Directeur,
wnd. * Kerninhoud: De brief bevestigt dat twee grote Amsterdamse palingrokerijen (Dammen en Boekelman) exclusief zijn aangewezen voor het verwerken van aal voor de Duitse Rüstungsbetriebe (oorlogsindustrie). Andere rokers worden uitgesloten vanwege een gebrek aan de juiste vergunningen of apparatuur, hoewel de firma Dammen wel kleinere rokers inzet als personeel.
* Financiële afwikkeling: Er is sprake van een winstuitkeringsregeling die centraal wordt geregeld door de Nederlandsche Visscherij Centrale en de Vakgroep. De winst wordt aan het einde van het seizoen verdeeld onder de aalhandelaren.
* Ambtelijke distantie: De brief eindigt met de mededeling dat de gemeente Amsterdam geen verdere rol of "bemoeiing" heeft in de financiële afwikkeling zodra de winsten zijn overgedragen aan de Vakgroep.
* Terminologie: Het gebruik van "Rüstungsbetriebe" duidt direct op de economische collaboratie of gedwongen inschakeling van Nederlandse bedrijven in de Duitse oorlogseconomie. "Loonrookerijen" zijn bedrijven die vis roken in opdracht van derden. * Tijdsgewricht: Augustus 1943. Nederland is ruim drie jaar bezet. De schaarste aan voedsel is groot, en de controle op de visserijsector is volledig gecentraliseerd onder toezicht van de bezetter.
* Rüstungsbetriebe: Hoewel de term meestal slaat op wapenfabrieken, werd deze tijdens de bezetting breder toegepast op alle bedrijven die essentieel geacht werden voor de Duitse oorlogsvoering, inclusief de voedselvoorziening voor de Wehrmacht.
* Instituten: De Nederlandsche Visscherij Centrale (NVC) was een tijdens de oorlog opgericht orgaan om de gehele visserijsector te reguleren en te controleren. De genoemde "Heer Kl. Lammers" (Klaas Lammers) was een prominente figuur in de Amsterdamse vishandel die een leidende rol speelde in de corporatistische vakgroepstructuur die door de bezetter was opgelegd.
* Bedrijfsnamen: De firma’s Dammen en Boekelman waren destijds grote spelers in de Amsterdamse visverwerkende industrie. De documentatie van hun betrokkenheid bij opdrachten voor de bezetter is historisch relevant voor onderzoek naar de economische geschiedenis van Amsterdam tijdens WOII.